अब समाचारमा पनि आयो ‘लिङ्क’को जमाना

  • माघ ६, २०७५
  • १०१५ पटक पढिएको
  • विराट अनुपम
alt

छापाबाट पत्रकारिता शुरु गर्नुभएका सुनसरीका एक अग्रज पत्रकार अहिले पनि छापामै काम गर्नुहुन्छ । दशक बढीको छापाको अनुभव बोक्नुभएका उहाँको रोचक अनुभव छ । ‘पहिले कसैसँग समाचारको लागि कुराकानी गरेपछि समाचार आउँथ्यो र उनीहरू पत्रिका पसलसम्म आएर पत्रिका पढ्थे’, उहाँ भन्नुहुन्छ, ‘पढेपछि प्रतिक्रिया दिन्थे ।’

कतिपय समाचार आफूभन्दा अगाडि पाठकले पढेर थाहा पाउँथे । आजकाल भने उहाँका त्यस्ता पाठक कम छन् । उहाँ भन्नुहुन्छ, ‘अहिले पनि म पहिलेजस्तै समाचार लेख्छु तर अहिले समाचार आइसकेपछि उनीहरू पढ्दैन । कम पढ्छन् । अनि फेसबुकमा समाचारको लिङ्क माग्छन् ।’

पत्रिका पसलमा गएर समाचार पढ्न नपाएका वा पढ्न अल्छी गर्ने पाठकहरू मात्रै लिङ्क माग्दैनन । लिङ्क माग्नेहरू हातैमा पत्रिका बोक्नेहरू पनि छन् । यस बारेमा मेरो आफ्नै अनुभव छ । मैले केही समय अगाडि सुनसरीका एक सिडिओको साहित्य फिचर गरेको थिएँ । यसरी गरिएको फिचर इटहरीको प्रादेशिक दैनिक पत्रिका ‘पूर्वी बजार’मा छापिएको थियो । छापिएको समाचार लगेर सिडिओ कार्यालयका कर्मचारीले सिडिओलाई पत्रिका दिएछन् । सिडिओले पत्रिका पढेपछि तत्काल मलाई फोन गरेर भने, ‘विराटजी समाचार मैले भर्खरै पढेँ । मलाई यसको लिङ्क दिनु न फेसबुकमा ।’

यी त केही उदाहरण मात्रै हुन् । जमाना लिङ्कको छ । लिङ्क अर्थात न्यू मिडियाको छ । अनलाइन न्युज पोर्टलको छ । मान्छे सामाजिक सञ्जाल प्रयोग गर्छन् । सामाजिक सञ्जाल फेसबुकमा ५ हजारसम्म साथी हुन सक्छन् । ट्वीटरमा त जति पनि हुन सक्छन् । यसरी २–४ हजार वा त्यो भन्दा कम सङ्ख्यामा छापिने छापाका खुराक भन्दा सामाजिक सञ्जालको प्रभाव तत्काल पर्छ ।

पत्रिका लिन त पुस्तक पसल जानुपर्याे । पैसा तिर्नुपर्याे । न्युज पोर्टलबाट त सामाजिक सञ्जालमा न्युज जहाँ पनि हेर्न पाइयो । जतिबेला पनि हेर्न पाइयो । शौचालयमा बसेर वाइफाइ अन हुँदा त्यहीँ हेर्न पाइयो । मर्निङ वाक सकेर डाटा अन गर्दा त्यहीँ पढ्न सकियो । घुम्दै पुगेको कुनै अनकन्टार ठाउँमा नेट छ भने त्यहीँ हेर्न सकियो ।

इन्टरनेटको सहजता र सर्वव्यापकताका कारणले अहिले अनलाइनमा जानु सबै प्रशारण र छापा माध्यमहरूको आवश्यकता र बाध्यता दुवै हो । भनिन्छ, पहिले मिडिया खोज्दै भीड हिँड्थ्यो । अहिले भीड खोज्दै मिडिया हिँड्छ । मिडियाले खोज्ने भीड भनेको सामाजिक सञ्जाल प्रयोगकर्ताहरू हुन् । उनीहरूमाझ पुग्न अनलाइन पोर्टल नै हुनुपर्छ । हो, यसरी जमाना क्रमशः लिङ्कको बन्दैछ ।

मोबाइल र इन्टरनेटले ल्याएको ‘लिङ्क’को जमाना
अहिले अनलाइन पोर्टलहरू शक्तिशाली हुनुको अर्थ अन्य आम सञ्चारका छापा र प्रशारण माध्यमहरू कमजोर भएर होइन । अनलाइन सबैभन्दा चुस्त भएर हो । हातहातमा भएका मोबाइल फोनले अनलाइन मिडिया सहज भए । घरघरमा भएको इन्टरनेट सेवाले अनलाइन मिडियाको फैलावट बढाए ।

पत्रिका पुग्न दुई–तीन दिन लाग्ने ताप्लेजुङको दुर्गम क्षेत्रमा मोबाइल इन्टरनेट र वायरलेस इन्टरनेटले अनलाइन समाचार ‘तु’ का ‘तु’ पुग्छन । अनलाइनले काठमाडांै र कर्णालीले एकै दिनको समाचार उही समयमा पढ्न सक्ने अवस्था निर्माण गरेको छ । अनलाइनले समाचार खपतमा छापा र प्रशारण माध्यम भन्दा सस्तो मात्रै बनाएन समान पहुँच पनि बनायो । यही कारण आज अनलाइनको क्षेत्रफल बढेको बढ्यै छ ।

मोबाइल सेवा प्रदायकहरूले दिने विभिन्न डाटा इन्टरनेट प्याकका प्याकेजहरूले अनलाइनलाई बलियो बनाएका छन् । गाउँगाउँमा फैलिँदै गरेका इन्टरनेट सेवा प्रदायकहरूले अनलाइनलाई थप विशाल बनाएका छन् ।

नेपाल दूरसञ्चार प्राधिकरणका अनुसार सन् २०१८ को अगष्ट सम्मको आँकडा अनुसार नेपालमा ३ करोड ८३ लाख मोबाइल प्रयोगकर्ताहरू छन् । जसमा १ करोड ६६ लाख ७० हजार इन्टरनेटसँग जोडिएका छन् । इन्टरनेटमा जोडिएको यो सङ्ख्या सामाजिक सञ्जालमा छ । सामाजिक सञ्जालमार्फत् अनलाइनका प्रयोकर्ताहरूमा यही जनसङ्ख्याको सक्रिय भूमिका छ ।

बढ्दो बजारः ‘दशगजा’ले नछेक्ने मिडिया
अनलाइनको फैलिँदो क्षेत्रफलको कारणले यसमा लगानी पनि बढेको छ । स्तरीय पत्रकारहरूले अनलाइन पत्रकारिता गर्न थालेका छन् । विज्ञापन दाता र पाठकहरू अनलाइन खुराकहरूमा झुम्मिन थालेका छन् । यसबाट नेपाली मिडियास्केप नै परिवर्तन भएको छ । पहिले अनलाइनहरूले पत्रिकाको सारेर प्रकाशन गर्ने चलन व्यापक थियो । अहिले स्थानीय र प्रादेशिक पत्रिकाहरूका समाचार तान्ने थलो अनलाइन न्युज पोर्टलहरू बनेका छन् ।

नेपाल सरकारको सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालयको सूचना तथा प्रशारण विभागको तथ्याङ्कले पनि अनलाइन पोर्टलहरू बढ्दै गएको देखाउँछ । २०७५ को मिडिया डाइरेक्ट्रीका अनुसार नेपालमा हाल काठमाडौंको हुलाकी मिडियाले चलाएको हुलाकी न्युज डट कमदेखि दाङको सिस्ने मिडियाले चलाएको सिस्ने अनलाइन डट कमसम्म गरेर ८ सय २७ वटा अनलाइन दर्ता भएरै सञ्चालनमा छन् । थप दर्ता भएका र दर्ता नगरी चलाउनेहरूको सङ्ख्या पनि उत्तिकै छ ।

अनलाइनको खपतलाई कुनै राष्ट्रियताले रोक्दैन । नेपालको पत्रिका कान्तिपुर भारतमा दैनिक विशाल आयातनमा पुग्न सक्दैन । तर, इकान्तिपुर डटकम पुगिरहेको हुन्छ । छापा माध्यमका पत्रपत्रिका र प्रशारण माध्यमका रेडियो तथा टेलिभिजनहरू जस्तो राष्ट्रिय सिमानाले रोक्दैन अनलाइनलाई । दशगजा नाघेर पनि उत्तिकै लक्षित पाठकमा पुग्ने माध्यम नै अनलाइन हो ।
आज दक्षिणी भारतमा पढ्दै गरेको नेपाली विद्यार्थीले नेपाल बुझ्न उसको एक ‘क्लिक’ काफी हुन्छ । म्यानमार र भुटानमा रहेका नेपाली बोल्ने तर नेपाली लिपि नजान्ने नेपालीभाषीलाई नेपालका समाचार अङ्ग्रेजी भाषामा त्यहीँ बसेर सहजै पढ््ने वातावरण अनलाइनले दिएको छ । पढेका समाचारमा तत्काल आफ्नो प्रतिक्रिया दिन मिल्ने माध्यम पनि यही अनलाइनले दिएको छ ।

अब आम सञ्चार ‘वान वे’ नभएर ‘टु वे’ बनाउने मिडिया अनलाइन नै हो । कसैले अभाव, दबाब र प्रभावका आधारमा हावा कुरालाई सत्यजस्तै लेखेमा असत्य प्रमाणित तत्काल गर्ने स्पेस दिने मिडिया अनलाइन मात्रै हो । छापा र प्रशारणमा यो विकल्प हुँदैन । त्यसैले अनलाइन मिडियालाइ सबैभन्दा ‘प्रजातान्त्रिक’ मिडिया भनेर तर्क गर्न सकिन्छ ।

जोखिमः विकृति र बेथितिको
अनलाइन मिडियाको आयतनसँगै अराजकता पनि झाँगिदो छ । प्रधानमन्त्री ज्युँदो हुँदै मृत्यु भएको लेख्ने अनलाइन न्युज पोर्टल पनि छन् । केही हजारमा सामान्य डोमेन दर्ता गराएर व्यक्तिको प्रचार भित्तो बन्ने अथवा अरु व्यावसायिक अनलाइनको समाचार हुबहु चोरेर गुजारा चलाउने झोले मिडिया पनि अनलाइन नै हुन् । सबैभन्दा धेरै अफ्वाह फैलाएको, मानहानि गरेको, चरित्र हत्या गरेको वा अराजक प्रचार गरेको आरोप खेप्ने मिडियाहरू पनि अनलाइन नै हुन् ।

पत्रिकामा जस्तो कागज, प्रेसदेखि पत्रकार सम्ममा लगानी नपर्ने भएकाले अनलाइन आफ्नो ‘इन्ट्रेस्ट’ लागू गर्न खोज्नेलाई सस्तो विकृत विकल्प बनेको छ । प्रशारण मिडियाका रेडियो र टेलिभिजनजस्तो महङ्गो प्राविधिक जनशक्ति, टावर र स्याटालाइट अनि लाखौँ राजस्व तिर्नु नपर्ने भएकाले अनलाइन जो कोहीले खोलेर पनि चलाउन थाले । यी कुराहरूले अनलाइनमा अराजकता बढेको छ । गैरव्यावसायिकता झाँगिएको छ । अनलाइन मिडियामा विकृति र विसङ्गति बढेका छन् ।
एक औसत पाठकले कुन व्यावसायिक अनलाइन र कुन गैर व्यवसायिक अनलाइन हो भन्ने छुट्याउन सक्ने अवस्था छैन । यसले ‘फेक न्युज’ अर्थात् झुटा समाचारले आम जनमासमा अफवाह फैलाइरहेका छन् ।

अनलाइनका विकृति रोक्ने तीन सूत्र
अनलाइन न्युज पोर्टलहरूलाई विकृति र विसङ्गतिहरूबाट जोगाउन आवश्यक देखिन्छ । यसको लागि पहिलो काम प्रेस काउन्सिलले नियमन गर्ने कुरामा थप प्राविधिक जनशक्ति बढाउनुपर्छ । दर्ता नभएका, गैरव्यावसायिक वा प्रोपोगान्डा फैलाउने अनलाइन पोर्टलहरूलाई नियम अनुसार कारवाहीको बाटोमा लानुपर्छ ।

अनलाइनको विकृति रोक्ने दोस्रो काम, अनलाइन दर्ता गर्न केही लाख रकम धरौटी राख्ने प्रावधान राख्नुपर्छ । दर्ता गर्दा अनलाइनमा काम गर्ने भनेर टिपाएको जनशक्तिलाई तलब सुविधा दिएको बैंक स्टेटमेन्ट हरेक आर्थिक वर्षको अन्त्यमा माग्नुपर्छ । यसो गर्दा धेरै विकृति कम हुन्छ । यसो गर्दा आर्थिक रूपमा सक्नेले मात्रै व्यावसायिक अनलाइन दर्ता गर्छन् । नसक्ने र गैरव्यावसायिकले दर्ता नै गर्दैनन् । यसबाट थुप्रै विकृतिको हल हुन्छ ।

अनलाइनको विकृति अन्त्य गर्न तेस्रो काम पत्रकार लाइसेन्सको व्यवस्था हुनुपर्छ । यो कुरा शेरधन राई सञ्चारमन्त्री हुँदा चर्चामा थियो । पत्रकार महासङ्घ सुनसरीले एकपटक परीक्षा लिएर पत्रकार महासङ्घको सदस्यको अभ्यास पनि गर्याे । प्रेस काउन्सिलले अनलाइन मिडियालाई बलियो बनाउने भए पनि पत्रकार लाइसेन्स वा पत्रकार परीक्षा अनिवार्य गर्नुपर्ने देखिन्छ ।
आज केही हजार लगानीमा अनलाइनको ‘दोकान’ खोल्यो । पत्रकार सम्मेलनमा कुद्यो । अन्टसन्ट प्रश्न ग¥यो । समाचारको भन्दा विज्ञापनको कुरा ग¥यो । विभिन्न मेला, उत्सव, खेल र महोत्सवमा पत्रकार पास लियो ।

जुनसुकै व्यवसाय गरे पनि पत्रकार भएको कागज बनाउन अनलाइन खोल्ने प्रथा झाँगिदो छ । मोफसलमा पनि यो बढ्दो क्रममा देखिन्छ । यस्ता कुराहरूको अन्त्य गर्न पत्रकार लाइसेन्स अनिवार्य गर्नुपर्छ ।

पुराना अनुभवी पत्रकार छाडेर नयाँहरूलाई अनिवार्य पत्रकार लाइसेन्स दिनुपर्छ । निश्चित शैक्षिक योग्यता भएका र पत्रकारिताका बारेका जाँच दिएमा मात्रै पत्रकार बन्ने वातावरण हुनुपर्छ । नर्सिङ काउन्सिलले जस्तै प्रेस काउन्सिलले लाइसेन्सको परीक्षा लिन सक्ने वातावरण बनाउनुपर्छ ।

आज एउटा सामान्य दुई पांग्रे सवारी चालक हुन लिखित र प्रयोगात्मक दुवै परीक्षा दिनुपर्छ । सामान्य प्रहरी जवान हुन वा विदेशमा कामदार भएर जान पनि परीक्षा दिनुपर्छ । तर, पत्रकार हुन सजिलो छ । अनलाइनले झनै सजिलो बनाएको छ । यो कुराको अन्त्य गर्न अनिवार्य पत्रकारको परीक्षा हुनुपर्छ ।

आज राज्यले पत्रकारको बीमा, स्वास्थ्य र सुरक्षा तथा प्रोत्साहनको लागि करोडौँ लगानी गरेको छ । त्यो लगानी पत्रकारकै हितमा पार्न पनि पत्रकारको परीक्षा र लाइसेन्सको व्यवस्था हुनुपर्छ । यसको लागि प्रेस काउन्सिलले अगुवाइ र नेतृत्व लिनैपर्छ ।

(नेपाल प्रेस काउन्सिलको संहिताबाट साभार)

 

प्रतिक्रिया दिनुहोस

गायक प्रमोद खरेलको आवाजमा ‘प्रेमको चिनो’ (भिडियो सहित)

इटहरीः सुगम संगीतमा निकै रुचाइएका गायक प्रमोद खरेलको आवाजमा रहेको ‘प्रेमको चिनो’ को म्यु ...

एनएमबी बैंकको तरहरा शाखाका पाँच कर्मचारीमा कोरोना पुष्टि, बैंकको सेवा बन्द

इटहरीः कर्मचारीमा कोरोना संक्रमण पुष्टि भएपछि सुनसरीको इटहरी उपमहानगरपालिका २०, तरहरास्थित एनएमबी बै ...

सडक विस्तारका लागि गएको डोजरमा तोडफोड, प्रहरीद्वारा कारबाही गर्न आनाकानी

इटहरीः मोरङको पथरीशनिश्चरे नगरपालिका ५ मा सडक विस्तारका लागि नगरपालिकाले परिचालन गरेको डोजरमाथि स्था ...

इष्ट टुरिजम इभेन्ट म्यानेजमेन्ट एण्ड मिडिया प्रालिद्धारा प्रकाशित

प्रदेश पोर्टल डटकम

इटहरी उपमहानगरपालिका, सुनसरी, कोशी, नेपाल

  • कम्पनी दर्ता नं. १९४७९७/०७५/०७६
  • स्थायी लेखा नं. ६०६६४३६५८
  • सूचना विभाग दर्ता नं. ९३०/०७५–०७६
  • प्रेस काउन्सिल दर्ता नं. १७१/०७५–०७६
  • फोन नं.: +९७७ २५ ५८२६९०
  • मोबाइल नं.: +९७७ ९८४२०३७४०२
  • इमेल: [email protected]
  • प्रधान सम्पादक: राजेश विद्रोही
  • प्रबन्धकः देवान किराती
  • प्रबन्ध सम्पादकः प्रेमप्रसाद बास्तोला
  • अंग्रेजी डेस्क प्रमुखः विराट अनुपम
  • फाेटाे पत्रकारः गुरू ढकाल, वुलेट खतिवडा
  • मार्केटिङ प्रमुखः देवराज पुरी
  •   ९८६२३०११३८, ९८१९०३१०६२
  • संवाददाताः कविराज घिमिरे (धनकुटा)
  •   नमिन ढकाल (इलाम)
  •  राजन ठटाल (खोटागं)
  •   बाबुराम वास्ताेला (संखुवासभा)
  • स्वास्थ्य पृष्ठ संयोजकःडा. सुर्यबहादुर पराजुली (एमडी)
  • लोकसेवा पृष्ठ संयोजकः अनिल पोख्रेल (नायब सुब्बा)

Copyright © 2018 / 2021 - pradeshportal.com All rights reserved