धरानः सर्पदंशबाट गम्भीर बनेकी इटहरीकी ८ वर्षीया बालिका आस्वाना चौहानलाई बीपी कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान धरानले आकस्मिक उपचार सुरु गरेको २८ मिनेटमै अन्य अस्पतालमा रेफर गरेको जनाएको छ। प्रतिष्ठानले बालिकालाई उपचार नै नगरी फर्काइएको भन्ने बुझाइ गलत भएको स्पष्ट पार्दै आकस्मिक कक्षमा प्रारम्भिक उपचारपछि थप सघन उपचार आवश्यक देखिए पनि बाल सघन उपचार कक्ष (पीआईसीयू)मा बेड उपलब्ध नभएपछि रेफर गरिएको जनाएको हो।
प्रतिष्ठानका अनुसार बालिकालाई सर्पले टोकेको भन्दै भदौ २४ गते साँझ करिब ६ः४७ बजे उपचारका लागि प्रतिष्ठानको आकस्मिक कक्षमा ल्याइएको थियो। त्यसबेला बालिकाको अवस्था निकै गम्भीर रहेको चिकित्सकले पाएका थिए।
प्रतिष्ठानका प्रवक्ता प्राडा शम्शेर श्रेष्ठका अनुसार बालिकाको मुटुको धड्कन चलिरहेको र आफैंले श्वासप्रश्वास गरिरहे पनि उनी अर्धचेत अवस्थामा थिइन्। चिकित्सकले बोलाउँदा प्रतिक्रिया नदिने तथा आँखाले नहेर्ने अवस्था रहेको पाएका थिए।
बालिकाको गम्भीर अवस्था देखिएपछि चिकित्सक टोलीले तत्काल आपतकालीन उपचार प्रक्रिया अघि बढाएको प्रतिष्ठानले जनाएको छ। श्वासप्रश्वासमा थप समस्या हुन सक्ने अवस्थालाई ध्यानमा राख्दै इन्टुबेसन गर्नुपर्ने विषयमा अभिभावकलाई जानकारी गराएर अनुमति लिएपछि बालिकालाई इन्टुबेट गरिएको थियो।
त्यससँगै बालिकालाई एन्टी–स्नेक भेनम (एएसभी) तथा नर्मल सलाइनसमेत सुरु गरिएको प्रतिष्ठानको विज्ञप्तिमा उल्लेख छ।
उपचारकै क्रममा मुटुको धड्कन घट्यो
प्रतिष्ठानका अनुसार उपचार तथा परीक्षणका क्रममा बालिकाको अवस्था गम्भीर रहेको देखिएको थियो। उपचारकै क्रममा अचानक उनको मुटुको धड्कन कम भएपछि चिकित्सक टोलीले तत्काल कार्डियोपल्मोनरी रिससिटेसन (सीपीआर) सुरु गरेको थियो।
सीपीआरपछि बालिकाको मुटुको धड्कन पुनः सामान्य अवस्थामा फर्किएको प्रतिष्ठानले जनाएको छ।
तर, सर्पदंशबाट गम्भीर बनेकी बालिकालाई थप उच्चस्तरीय सघन उपचार आवश्यक पर्ने अवस्था देखिएपछि पीआईसीयूमा राखेर उपचार गर्नुपर्ने चिकित्सक टोलीको निष्कर्ष थियो। प्रतिष्ठानमा त्यतिबेला बाल सघन उपचारका लागि आवश्यक पीआईसीयू बेड उपलब्ध नभएको भन्दै थप उपचारका लागि अन्य अस्पताल लैजानुपर्ने विषयमा बालिकाका आफन्तलाई जानकारी गराइएको प्रतिष्ठानले जनाएको छ।
६ः४७ मा ल्याइयो, ७ः१५ मा रेफर
प्रतिष्ठानका अनुसार बालिकालाई साँझ ६ः४७ बजे आकस्मिक कक्षमा ल्याइएको थियो। प्रारम्भिक उपचार, आवश्यक आपतकालीन व्यवस्थापन तथा अवस्थाको मूल्यांकनपछि उनलाई साँझ ७ः१५ बजे अन्य अस्पतालमा रेफर गरिएको थियो।
यस हिसाबले प्रतिष्ठानमा बालिकाको उपचार प्रक्रिया सुरु भएको करिब २८ मिनेटपछि रेफर गरिएको देखिन्छ।
प्रतिष्ठानले बालिकालाई रेफर गर्दा समेत उनको अवस्था र सुरक्षालाई ध्यानमा राखिएको जनाएको छ। साँझ ७ः१५ बजे अक्सिजनसहितको एम्बुलेन्समा ब्याग एन्ड मास्कमार्फत अक्सिजन दिँदै सावधानीपूर्वक बालिकालाई अन्य अस्पताल पठाइएको प्रतिष्ठानको भनाइ छ।
प्रतिष्ठानका प्रवक्ता प्राडा श्रेष्ठद्वारा जारी विज्ञप्तिमा बालिकालाई आकस्मिक कक्षमा ल्याएपछि तत्काल उपचार प्रक्रिया अघि बढाइएको र सर्पदंशका कारण उत्पन्न गम्भीर अवस्थालाई नियन्त्रण गर्न आवश्यक उपचार गरिएको उल्लेख छ।
उपचारकै क्रममा विराट शिक्षण अस्पतालमा मृत्यु
बीपी प्रतिष्ठानबाट रेफर गरिएपछि बालिकालाई मोरङको बूढीगंगास्थित विराट शिक्षण अस्पताल लगिएको थियो। परिवारका अनुसार त्यहाँ उपचारका क्रममा बालिकाको मृत्यु भएको हो।
बालिकाको मृत्यु भएपछि उनलाई बीपी प्रतिष्ठानले उपचार नगरी अन्यत्र पठाएको वा ढिलाइ गरेको भन्ने विषयमा प्रश्न उठेपछि प्रतिष्ठानले आफ्नोतर्फबाट भएको उपचार प्रक्रिया र रेफरको कारणबारे विज्ञप्तिमार्फत स्पष्ट पारेको हो।
प्रतिष्ठानले बालिकाको अवस्था सुरुमा नै गम्भीर रहेको र थप उपचारका लागि पीआईसीयू आवश्यक रहेको जनाएको छ। तर, तत्काल पीआईसीयू बेड उपलब्ध नभएकाले उच्चस्तरीय सघन उपचार उपलब्ध हुने अस्पतालमा रेफर गर्नुपरेको उसको भनाइ छ।
पीआईसीयू बेड अभावले गम्भीर बिरामीलाई कहाँ लैजाने
सर्पदंशजस्तो आकस्मिक तथा ज्यान जोखिममा पर्ने अवस्थामा बाल बिरामीलाई तत्काल सघन उपचार आवश्यक पर्न सक्छ। यस्तो अवस्थामा अस्पतालमै आवश्यक पूर्वाधार तथा पीआईसीयू बेड उपलब्ध नहुँदा बिरामीलाई अन्यत्र रेफर गर्नुपर्ने अवस्था आउँछ।
आस्वाना चौहानको घटनाले भने कोशी प्रदेशकै ठूलो स्वास्थ्य संस्था मानिने बीपी प्रतिष्ठानमा गम्भीर अवस्थामा रहेका बालबालिकाका लागि पीआईसीयू बेडको उपलब्धता तथा आकस्मिक स्वास्थ्य सेवाको क्षमता सम्बन्धी प्रश्न पुनः उठाएको छ।
प्रतिष्ठानले आफ्नोतर्फबाट तत्काल उपचार सुरु गरिएको, आवश्यक परेपछि इन्टुबेसन गरिएको, एएसभी र सलाइन सुरु गरिएको, मुटुको धड्कन कम हुँदा सीपीआर दिइएको र त्यसपछि पनि थप सघन उपचार आवश्यक देखिएपछि सुरक्षित रूपमा अन्य अस्पतालमा रेफर गरिएको जनाएको छ।
तर, बालिकाको मृत्यु भएपछि परिवारका लागि उपचारको क्रममा के–कस्तो निर्णय भयो, रेफर गर्नुपर्ने अवस्था किन आयो र समयमै आवश्यक सघन उपचार उपलब्ध गराउन सकिएको थियो वा थिएन भन्ने विषय स्वाभाविक रूपमा चासोको विषय बनेको छ।
प्रतिष्ठानले भने बालिकालाई उपचार नै नगरी फर्काइएको भन्ने बुझाइ हुन नदिन घटनाका क्रममा अपनाइएका उपचार प्रक्रिया र रेफरको कारण सार्वजनिक रूपमा स्पष्ट पारेको हो।
आस्वानाको मृत्युले परिवारमा शोकसँगै सर्पदंशबाट गम्भीर अवस्थामा पुगेका बालबालिकाका लागि तत्काल आवश्यक पर्ने उपचार, एएसभीको उपलब्धता, बाल सघन उपचार सेवा र पीआईसीयू बेड व्यवस्थापनबारे समेत गम्भीर बहसको आवश्यकता देखाएको छ।
