इटहरीः राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा)ले आगामी २०८३ सालको स्थानीय तह निर्वाचनका लागि उम्मेदवार छनोटसम्बन्धी नयाँ मापदण्ड सार्वजनिक गरेको छ। परम्परागत दलहरूको टिकट वितरण प्रणालीभन्दा फरक अभ्यास अघि सार्दै पार्टीले योग्यता, आन्तरिक लोकतन्त्र र नागरिकको चाहनालाई प्राथमिकतामा राखेर उम्मेदवार छनोट गर्ने रूपरेखा ल्याएको हो।
पार्टीले बुधबार सार्वजनिक गरेको ‘स्थानीय निर्वाचनका लागि उम्मेदवार छनोट रूपरेखा–२०८३’ मा उम्मेदवारको योग्यता, व्यक्तिगत आचरण, आर्थिक पारदर्शिता र कानुनी अवस्थासम्बन्धी विभिन्न मापदण्ड समेटिएका छन्। यसले शीर्ष नेताको तजबिजमा उम्मेदवार छनोट गर्ने प्रवृत्तिलाई अन्त्य गर्दै योग्य र जवाफदेही व्यक्तिलाई अवसर दिने लक्ष्य राखेको छ।
रूपरेखाअनुसार उम्मेदवार बन्न चाहने आकांक्षीले स्थानीय तह निर्वाचन ऐन तथा पार्टीको विधानले तोकेका योग्यता पूरा गर्नुका अतिरिक्त आफ्नो व्यक्तिगत, पारिवारिक, आर्थिक र कानुनी अवस्थाबारे स्पष्ट प्रमाण वा स्वघोषणा पेस गर्नुपर्नेछ।
शैक्षिक प्रमाणपत्रदेखि वैवाहिक अवस्थासम्मको जाँच
उम्मेदवारले आवेदनमा उल्लेख गरेका सम्पूर्ण शैक्षिक विवरण तथा प्रमाणपत्र सक्कली रहेको स्वघोषणा गर्नुपर्ने व्यवस्था गरिएको छ। पार्टीको संयन्त्र वा सम्बन्धित निकायले जुनसुकै बेला प्रमाणीकरण गर्दा ती विवरण सही ठहरिनुपर्नेछ।
त्यस्तै, आकांक्षीले आफ्नो पारिवारिक तथा वैवाहिक अवस्था कानुनी रूपमा वैध र स्पष्ट रहेको तथा यससम्बन्धी कुनै लुकाइएको वा विवादित अवस्था नरहेको स्वघोषणा गर्नुपर्नेछ।
दुर्व्यवहार र डिजिटल अपराधमा संलग्नताबारे स्पष्टता
उम्मेदवार छनोटका क्रममा व्यक्तिगत आचरणलाई समेत महत्त्व दिइएको छ। आकांक्षीले घरेलु हिंसा, यौनजन्य दुर्व्यवहार वा सार्वजनिक स्थलमा अमर्यादित व्यवहारमा संलग्न नरहेको स्पष्ट पार्नुपर्नेछ।
यसका साथै सामाजिक सञ्जालको दुरुपयोग गरी साइबर बुलिङ, चरित्र हत्या, अनलाइन ठगी वा अन्य प्रकारका डिजिटल दुर्व्यवहारमा संलग्न नरहेको स्वघोषणा पनि पेस गर्नुपर्ने व्यवस्था गरिएको छ।
अवैध आर्थिक कारोबार र वित्तीय शुद्धतामा जोड
रास्वपाको प्रस्तावित छनोट मापदण्डले उम्मेदवारको आर्थिक गतिविधिलाई पनि महत्त्व दिएको छ। आकांक्षीले मिटरब्याज, सट्टेबाजी, हप्ताअसुली, ढुकुटी, हुन्डी वा सहकारी संस्थाको बचत अपचलनजस्ता अनौपचारिक तथा अवैध आर्थिक कारोबारमा प्रत्यक्ष वा परोक्ष रूपमा संलग्न नरहेको स्वघोषणा गर्नुपर्नेछ।
यस व्यवस्थामार्फत आर्थिक अनियमिततामा संलग्न व्यक्तिलाई उम्मेदवार बन्नबाट निरुत्साहित गर्ने तथा सार्वजनिक पदमा पुग्न चाहने व्यक्तिको वित्तीय विश्वसनीयतामाथि ध्यान दिने पार्टीको उद्देश्य देखिन्छ।
ठेक्कापट्टा र सार्वजनिक खरिदमा स्वार्थ बाझिने अवस्थाको खुलासा
उम्मेदवार छनोटको अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष स्वार्थको द्वन्द्वसम्बन्धी व्यवस्था हो। आकांक्षीले आफू उम्मेदवार बन्न चाहेको पालिका वा वडाअन्तर्गत सञ्चालित विकास निर्माण, ठेक्कापट्टा, खरिद प्रक्रिया, उपभोक्ता समिति वा सार्वजनिक आपूर्तिमा आफ्नो वा एकाघरको परिवारको स्वामित्वमा रहेको व्यावसायिक फर्मको प्रत्यक्ष संलग्नता भए वा नभएको यथार्थ विवरण खुलाउनुपर्नेछ।
यस व्यवस्थाले निर्वाचित भएपछि सार्वजनिक जिम्मेवारी र निजी व्यावसायिक हितबीच स्वार्थ बाझिने अवस्था उत्पन्न हुन सक्ने सम्भावनालाई छनोटकै चरणमा पहिचान गर्ने उद्देश्य राखेको छ।
विचाराधीन मुद्दा र कानुनी विवादबारे जानकारी दिनुपर्ने
आकांक्षीले आफूविरुद्ध अदालत, अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग वा अन्य न्यायिक तथा अर्धन्यायिक निकायमा फौजदारी, भ्रष्टाचार, ठगी वा गम्भीर प्रकृतिका देवानी मुद्दा विचाराधीन रहे वा नरहेको स्पष्ट विवरण दिनुपर्ने व्यवस्था पनि रूपरेखामा समेटिएको छ।
यसबाट उम्मेदवारको कानुनी अवस्थाबारे छनोट प्रक्रियाकै क्रममा जानकारी लिने र सम्भावित विवादलाई समयमै पहिचान गर्ने प्रयास गरिएको देखिन्छ।
उम्मेदवार छनोटमा नयाँ अभ्यासको प्रयास
परम्परागत राजनीतिक दलहरूमा नेतृत्वको निर्णय र पहुँचका आधारमा टिकट वितरण हुने गरेको आलोचनाबीच रास्वपाले नयाँ छनोट रूपरेखा सार्वजनिक गरेको हो। योग्यता, आन्तरिक लोकतन्त्र र नागरिकको चाहनालाई केन्द्रमा राखेर उम्मेदवार छनोट गर्ने पार्टीको घोषणाले आगामी स्थानीय निर्वाचनमा उम्मेदवार चयनको प्रक्रियालाई थप पारदर्शी र जवाफदेही बनाउने अपेक्षा गर्न सकिन्छ।
यद्यपि, यी मापदण्ड व्यवहारमा कसरी कार्यान्वयन हुन्छन्, स्वघोषणाको प्रमाणीकरण कसरी गरिन्छ र छनोट प्रक्रियामा नागरिकको चाहनालाई कुन विधिबाट समेटिन्छ भन्ने विषयले यसको प्रभावकारिता निर्धारण गर्नेछ।
रास्वपाको नयाँ रूपरेखाले उम्मेदवारको राजनीतिक लोकप्रियतासँगै व्यक्तिगत विश्वसनीयता, आर्थिक शुद्धता, कानुनी स्पष्टता र सार्वजनिक जिम्मेवारीप्रतिको प्रतिबद्धतालाई समेत छनोटको महत्त्वपूर्ण आधार बनाउने संकेत गरेको छ।
