विनोद गुरागाईं
शिक्षा देश विकासको आधारसिला हो । कुनै पनि राष्ट्रको सामाजिक, आर्थिक, राजनीतिक तथा सांस्कृतिक विकासको स्तर निर्धारण गर्न त्यस देशको शिक्षा प्रणालीले महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ । शिक्षाको गुणस्तर सुधार गर्न विद्यालय, पाठ्यक्रम, प्रविधि, भौतिक पूर्वाधार र व्यवस्थापन जति महत्वपूर्ण छन्, त्यति नै महत्वपूर्ण शिक्षक हुन् । शिक्षकबिना विद्यालय केवल भवनमा सीमित हुन्छ । शिक्षकले नै ज्ञान, सीप, संस्कार, अनुशासन र भविष्य निर्माणको जिम्मेवारी बोकेका हुन्छन् । नेपालमा सरकारी विद्यालयसँगै निजी विद्यालयहरूले पनि शिक्षा क्षेत्रमा महत्वपूर्ण योगदान पु¥याउँदै आएका छन् । विशेषगरी सहरी तथा अर्धसहरी क्षेत्रमा निजी विद्यालयहरूले ठूलो संख्यामा विद्यार्थीलाई शिक्षा प्रदान गरिरहेका छन् । निजी विद्यालयमा हजारौँ शिक्षक तथा कर्मचारी प्रत्यक्ष रूपमा रोजगारीमा छन् । उनीहरूले विद्यार्थीको शैक्षिक उपलब्धि, अनुशासन, अतिरिक्त क्रियाकलाप, अभिभावकसँगको समन्वय र विद्यालयको समग्र वातावरण निर्माणमा योगदान दिइरहेका छन् ।
तर निजी विद्यालयको शैक्षिक सफलताको पछाडि काम गर्ने शिक्षकहरूको अवस्था भने सधैँ त्यति चर्चामा आउँदैन । विद्यालयको उत्कृष्ट नतिजा, आकर्षक भवन, प्रविधिको प्रयोग, अतिरिक्त क्रियाकलाप र प्रचारप्रसारको चर्चा धेरै हुन्छस तर ती उपलब्धिहरू हासिल गर्न दैनिक रूपमा मेहनत गर्ने शिक्षकको श्रम, समय, तनाव र आर्थिक अवस्थाबारे पर्याप्त बहस भएको पाइँदैन । नेपालका निजी विद्यालयमा कार्यरत शिक्षकहरूले आज पनि अनेकौँ समस्याको सामना गरिरहेका छन् । कम तलब, समयमा पारिश्रमिक नपाउनु, रोजगारीको असुरक्षा, नियुक्तिपत्रको अभाव, अत्यधिक कार्यभार, अतिरिक्त कामको उचित पारिश्रमिक नहुनु, सामाजिक सुरक्षा र सेवा–सुविधाको अभाव, मानसिक तनाव, कर कट्टीमा पारदर्शिताको कमी तथा सामाजिक सुरक्षा कोषमा आबद्धताको समस्या यस क्षेत्रका प्रमुख विषय हुन् ।
कम तलब र समयमा पारिश्रमिक नपाउने समस्या
निजी विद्यालयका शिक्षकहरूको सबैभन्दा महत्वपूर्ण समस्या उचित पारिश्रमिकको अभाव हो । धेरै शिक्षकले आफ्नो योग्यता, अनुभव, कामको प्रकृति र जिम्मेवारीअनुसार पर्याप्त तलब प्राप्त गर्न सकिरहेका छैनन् । कतिपय संस्थामा पूर्णकालीन शिक्षकले समेत अत्यन्त न्यून पारिश्रमिकमा काम गर्नुपर्ने अवस्था देखिन्छ । नेपालका धेरै शैक्षिक सस्थाहरुले १० हजार देखि ३० हजारको बिचमा पुर्णकालिन शिक्षकलाई तलब दिने गरेको पाइयको छ ।
शिक्षक केवल कक्षाकोठामा गएर केही घण्टा पढाउने व्यक्ति होइन । एउटा शिक्षकले कक्षा लिनुअघि पाठयोजना तयार गर्नुपर्छ, विषयवस्तु अध्ययन गर्नुपर्छ, विद्यार्थीको स्तर बुझ्नुपर्छ, गृहकार्य जाँच गर्नुपर्छ, परीक्षा लिनुपर्छ, उत्तरपुस्तिका परीक्षण गर्नुपर्छ र विद्यार्थीको प्रगतिको मूल्याङ्कन गर्नुपर्छ । यसबाहेक अभिभावकसँग सम्पर्क, बैठक, अतिरिक्त क्रियाकलाप तथा विद्यालयका विभिन्न कार्यक्रमको जिम्मेवारी पनि शिक्षककै काँधमा आउने गर्छ । यति धेरै जिम्मेवारीका बाबजुद पनि कतिपय निजी विद्यालयमा शिक्षकलाई न्यून पारिश्रमिक दिइन्छ । अझ कतिपय अवस्थामा मासिक तलबसमेत समयमा उपलब्ध हुँदैन ।
शिक्षकले पनि घरपरिवार चलाउनुपर्ने हुन्छ, बालबालिकाको शिक्षा, घरभाडा, स्वास्थ्य, यातायात तथा दैनिक जीवनका अन्य खर्च व्यवस्थापन गर्नुपर्ने हुन्छ । समयमा तलब नपाउँदा शिक्षकको व्यक्तिगत तथा पारिवारिक जीवनमा प्रत्यक्ष असर पर्छ । शिक्षकलाई आर्थिक रूपमा कमजोर अवस्थामा राखेर शिक्षाको गुणस्तर सुधार गर्न सकिन्छ भन्ने सोच आफैँमा विरोधाभासपूर्ण छ । आर्थिक रूपमा सुरक्षित शिक्षकले आफ्नो पेशाप्रति बढी ध्यान दिन सक्छ । त्यसैले शिक्षकको पारिश्रमिकलाई खर्चको रूपमा मात्र होइन, शिक्षामा गरिएको लगानीका रूपमा हेर्न आवश्यक छ ।
रोजगारीको असुरक्षा
निजी विद्यालयका शिक्षकको अर्को गम्भीर समस्या रोजगारीको स्थायित्व हो । कतिपय शिक्षकले लामो समयसम्म एउटै विद्यालयमा काम गरे पनि आफू भविष्यमा त्यही संस्थामा रहन सक्ने वा नसक्ने विषयमा निश्चित हुन सक्दैनन् । विद्यालय व्यवस्थापनको निर्णय, विद्यार्थी संख्या, आर्थिक अवस्था, व्यक्तिगत सम्बन्ध वा अन्य कारणले शिक्षकले अचानक रोजगारी गुमाउनुपर्ने अवस्था आउन सक्छ । यस्तो असुरक्षाले शिक्षकलाई निरन्तर मानसिक दबाबमा राख्छ । कतिपय अवस्थामा शिक्षकले आफ्नो अधिकारका विषयमा आवाज उठाउनसमेत डराउनुपर्ने अवस्था आउँछ । तलब, बिदा, कामको समय, अतिरिक्त जिम्मेवारी वा सेवा–सुविधाबारे प्रश्न उठाउँदा जागिर गुम्ने डर भएमा श्रमिक र व्यवस्थापनबीच स्वस्थ सम्बन्ध कायम हुन सक्दैन । यसको समाधानका लागि नियुक्तिपत्र, सेवा–सर्त, कार्यसमय, पारिश्रमिक, बिदा, जिम्मेवारी तथा सेवाबाट हटाउने प्रक्रियाबारे स्पष्ट व्यवस्था हुन आवश्यक छ । शिक्षकलाई आफूले स्वीकार गरेको काम र आफ्नो अधिकारबारे स्पष्ट जानकारी हुनुपर्छ ।
नियुक्तिपत्र र सेवा–सर्तको स्पष्टता
कुनै पनि कर्मचारीको रोजगारी सम्बन्ध स्पष्ट बनाउन नियुक्तिपत्र महत्वपूर्ण दस्तावेज हो । तर निजी विद्यालय क्षेत्रमा सबै शिक्षकले समान रूपमा स्पष्ट नियुक्तिपत्र र सेवा–सर्त प्राप्त गरेका छन् भन्ने अवस्था छैन । नियुक्तिपत्रमा तलब कति हो, काम गर्ने समय कति हो, शिक्षकको जिम्मेवारी के हो, बिदाको व्यवस्था कस्तो छ, अतिरिक्त कामको पारिश्रमिक कसरी हुन्छ, सेवा समाप्तिको प्रक्रिया के हो लगायतका विषय स्पष्ट हुनुपर्छ । शिक्षकलाई मौखिक सम्झौताको आधारमा लामो समय काम गराउनु उचित होइन । शिक्षण पेशा पनि अन्य पेशाजस्तै श्रम हो । श्रमको सम्मान गर्न श्रम सम्बन्धलाई औपचारिक र पारदर्शी बनाउनु आवश्यक छ ।
अध्यापनबाहेकको अतिरिक्त कार्यभार
निजी विद्यालयका शिक्षकले अध्यापनबाहेक धेरै प्रकारका काम गर्नुपर्ने हुन्छ । कापी जाँच्ने, परीक्षा सञ्चालन गर्ने, प्रश्नपत्र तयार गर्ने, उत्तरपुस्तिका परीक्षण गर्ने, विद्यार्थीको अभिलेख तयार गर्ने, अभिभावकसँग सम्पर्क गर्ने, अतिरिक्त क्रियाकलाप सञ्चालन गर्ने, विद्यालयका कार्यक्रम व्यवस्थापन गर्ने, शैक्षिक भ्रमणमा जाने तथा विभिन्न प्रशासनिक काममा सहयोग गर्ने जिम्मेवारी शिक्षकलाई दिइन्छ । यीमध्ये धेरै काम शिक्षकको पेशागत जिम्मेवारीको हिस्सा हुन सक्छन् । समस्या तब उत्पन्न हुन्छ जब शिक्षकलाई नियमित कामको समयभन्दा बाहिर पनि निरन्तर अतिरिक्त काम गर्न लगाइन्छ तर त्यसका लागि कुनै अतिरिक्त पारिश्रमिक वा सुविधा दिइँदैन । विशेषगरी विद्यालयमा भएका परीक्षाका उत्तरपुस्तिका घरमा लगेर जाँच्न लगाउने विषयलाई गम्भीर रूपमा हेर्न आवश्यक छ । यदि शिक्षकले कार्यालय समयमा सम्पन्न गर्न नसकिने गरी ठूलो परिमाणमा उत्तरपुस्तिका जाँच गर्नुपर्ने अवस्था छ भने त्यसका लागि उचित समय वा छुट्टै सेवा–सुविधाको व्यवस्था हुनुपर्छ । शिक्षकको घरलाई विद्यालयको निःशुल्क कार्यालयका रूपमा प्रयोग गर्नु उचित होइन । काम विद्यालयमा गराउने हो भने सम्भव भएसम्म विद्यालयकै कार्यसमयमा सम्पन्न गराउने व्यवस्था हुनुपर्छ । यदि अतिरिक्त समय आवश्यक छ भने त्यसको स्पष्ट व्यवस्था र उचित पारिश्रमिक हुनुपर्छ ।
लामो कार्यसमय र काम–जीवन सन्तुलन
निजी विद्यालयका शिक्षकले बिहानदेखि साँझसम्म विद्यालयसँग सम्बन्धित काममा व्यस्त रहनुपर्ने अवस्था धेरै ठाउँमा देखिन्छ । विद्यालयमा अध्यापनपछि बैठक, प्रशिक्षण, कार्यक्रम, कापी परीक्षण तथा अन्य जिम्मेवारी थपिँदै जान्छन् । यसको असर शिक्षकको व्यक्तिगत जीवनमा पर्छ । शिक्षक पनि परिवार भएको व्यक्ति हो । उसको आफ्नै आराम, सामाजिक जीवन, अध्ययन, मनोरञ्जन र स्वास्थ्यको आवश्यकता हुन्छ । शिक्षकलाई निरन्तर काममा व्यस्त राख्नु मात्र उत्पादकत्व होइन। पर्याप्त आराम र मानसिक शान्ति पाएको शिक्षकले अझ राम्रो अध्यापन गर्न सक्छ । त्यसैले विद्यालयले शिक्षकको काम–जीवन सन्तुलनलाई पनि महत्व दिनुपर्छ ।
सामाजिक सुरक्षा तथा सेवा–सुविधाको अभाव
निजी विद्यालयमा कार्यरत धेरै शिक्षकका लागि सामाजिक सुरक्षा अर्को महत्वपूर्ण विषय हो । लामो समय शिक्षण पेशामा काम गरे पनि भविष्यमा आफ्नो आर्थिक सुरक्षा के हुन्छ भन्ने विषयमा धेरै शिक्षक चिन्तित छन् । बिदा, सञ्चय कोष, स्वास्थ्य सुविधा, दुर्घटना बीमा, सामाजिक सुरक्षा कोष, मातृत्व सुविधा तथा अन्य सामाजिक सुरक्षा सुविधाको पहुँच सबै शिक्षकमा समान रूपमा नहुन सक्छ । शिक्षकको जीवनमा अचानक स्वास्थ्य समस्या आउन सक्छ । दुर्घटना हुन सक्छ । पारिवारिक संकट आउन सक्छ । यस्तो अवस्थामा सामाजिक सुरक्षा प्रणालीले शिक्षकलाई सहयोग गर्नुपर्छ । शिक्षकको योगदान केवल आजको तलबमा समाप्त हुँदैन । वर्षौँसम्म काम गरेको श्रमको परिणामस्वरूप भविष्यमा पनि सुरक्षा प्राप्त गर्ने अधिकार शिक्षकको हुनुपर्छ ।
सामाजिक सुरक्षा कोषमा आबद्धताको प्रश्न
निजी विद्यालयमा कार्यरत शिक्षकलाई सामाजिक सुरक्षा प्रणालीसँग जोड्नु अत्यन्त महत्वपूर्ण विषय हो । शिक्षकले नियमित रूपमा तलब पाउँदा मात्र उसको श्रम अधिकार पूरा भएको मान्न सकिँदैन । भविष्यको सामाजिक तथा आर्थिक सुरक्षा पनि सुनिश्चित हुनुपर्छ । विद्यालय र शिक्षक दुवै पक्षबाट सामाजिक सुरक्षा सम्बन्धी योगदान नियमित रूपमा जम्मा हुने व्यवस्था प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन हुनुपर्छ ।
कर कट्टी र पारदर्शिता
निजी विद्यालयका शिक्षकले आफ्नो तलबबाट कर वा करकट्टीका रूपमा रकम बुझाउने गरेका छन् । तर कतिपय शिक्षकलाई आफूबाट कट्टी भएको रकमको वास्तविक विवरणबारे पर्याप्त जानकारी हुँदैन । शिक्षकको तलबबाट रकम कट्टी गर्नु मात्र पर्याप्त होइन । त्यसको पारदर्शी हिसाब राख्नु पनि विद्यालयको जिम्मेवारी हो । शिक्षकले आफ्नो आम्दानी, कर र सामाजिक सुरक्षा योगदानबारे स्पष्ट जानकारी पाउन सक्ने व्यवस्था हुनुपर्छ । डिजिटल प्रणालीको प्रयोग गरेर शिक्षकलाई आफ्नो विवरण हेर्न सक्ने वातावरण बनाउन सकिन्छ ।
मानसिक तनाव र पेशागत दबाब
आजको शिक्षा प्रणालीमा शिक्षकबाट अत्यधिक अपेक्षा गरिन्छ । विद्यार्थीले राम्रो नतिजा ल्याउनुपर्छ, अभिभावक सन्तुष्ट हुनुपर्छ, विद्यालयको प्रतिष्ठा बढ्नुपर्छ, अनुशासन कायम हुनुपर्छ र नयाँ प्रविधिको प्रयोग पनि गर्नुपर्छ । यी अपेक्षा आफैँमा गलत होइनन् । तर सबै जिम्मेवारीको भार शिक्षकको काँधमा मात्र राख्नु उचित हुँदैन । त्यसैले विद्यालयले शिक्षकलाई केवल काम गर्ने जनशक्तिका रूपमा होइन, भावना, आवश्यकता र अधिकार भएको पेशागत व्यक्तिका रूपमा हेर्नुपर्छ ।
शिक्षकको तालिम र क्षमता विकास
शिक्षा क्षेत्रमा प्रविधि, शिक्षण विधि र विद्यार्थीको सिकाइ शैली निरन्तर परिवर्तन भइरहेको छ । आजको शिक्षकले केवल विषयवस्तुको ज्ञान राखेर मात्र पुग्दैन। डिजिटल प्रविधि, बाल मनोविज्ञान, समावेशी शिक्षा, नयाँ शिक्षण विधि तथा मूल्याङ्कनका आधुनिक पद्धतिबारे पनि ज्ञान आवश्यक हुन्छ । त्यसैले शिक्षकलाई नियमित तालिम तथा क्षमता विकासका अवसर उपलब्ध गराउनु विद्यालयको जिम्मेवारी हो ।
शिक्षकको सम्मान र सहभागिता
विद्यालय व्यवस्थापनमा शिक्षकको सहभागिता पनि महत्वपूर्ण छ । पाठ्यक्रम, परीक्षा, विद्यार्थी अनुशासन, अतिरिक्त क्रियाकलाप तथा विद्यालयका नीतिसम्बन्धी निर्णयमा शिक्षकको अनुभव उपयोग गर्न सकिन्छ । शिक्षकलाई केवल व्यवस्थापनले दिएको निर्देशन पालना गर्ने कर्मचारीका रूपमा हेर्नु उचित होइन । उनीहरू विद्यालयको शैक्षिक प्रक्रियाका मुख्य साझेदार हुन् । शिक्षकको सुझाव सुन्ने, समस्याबारे छलफल गर्ने र निर्णय प्रक्रियामा उचित सहभागिता दिने संस्कारले विद्यालयमा सकारात्मक वातावरण निर्माण गर्छ ।
शिक्षकको अवस्था र शिक्षाको गुणस्तरबीचको सम्बन्ध
निजी विद्यालयले आफ्नो शैक्षिक गुणस्तर सुधार गर्न चाहन्छ भने शिक्षकको अवस्थालाई पहिलो प्राथमिकतामा राख्नुपर्छ । विद्यालयको उत्कृष्ट भवन, स्मार्ट बोर्ड, कम्प्युटर, प्रयोगशाला वा आकर्षक प्रचारले मात्र उत्कृष्ट शिक्षा सम्भव हुँदैन । अन्ततः कक्षाकोठामा विद्यार्थी र शिक्षकबीच हुने अन्तरक्रियाले सिकाइको गुणस्तर निर्धारण गर्छ । यदि शिक्षक निरन्तर आर्थिक तनावमा छ, जागिरको सुरक्षा छैन, कामको बोझ अत्यधिक छ र उसको श्रमको सम्मान हुँदैन भने उसबाट उत्कृष्ट परिणामको अपेक्षा गर्नु कठिन हुन्छ । यसैले शिक्षकको कल्याण र विद्यार्थीको सिकाइलाई अलग–अलग विषयका रूपमा हेर्नु हुँदैन । शिक्षकको राम्रो अवस्था नै गुणस्तरीय शिक्षाको आधार हो ।
सरकार र नियमनकारी निकायको भूमिका
शिक्षकका समस्या समाधान गर्ने जिम्मेवारी विद्यालयको मात्र होइन । सरकार तथा सम्बन्धित नियमनकारी निकायले पनि प्रभावकारी अनुगमन गर्नुपर्छ । श्रमसम्बन्धी कानुनको कार्यान्वयन, न्यूनतम पारिश्रमिक, सामाजिक सुरक्षा, कर, नियुक्तिपत्र, कार्यसमय तथा श्रमिक अधिकारका विषयमा नियमित अनुगमन आवश्यक छ । कानुन बनेर मात्र पुग्दैन । त्यसको कार्यान्वयन कस्तो छ भन्ने महत्वपूर्ण हुन्छ । निजी विद्यालयमा काम गर्ने शिक्षक पनि देशको श्रमशक्तिको महत्वपूर्ण हिस्सा भएकाले उनीहरूको अधिकारको संरक्षण राज्यको दायित्व हो ।
शिक्षक स्वयं पनि संगठित र सचेत हुन आवश्यक
शिक्षकका अधिकार सुनिश्चित गर्न विद्यालय र सरकार मात्र जिम्मेवार छैनन् । शिक्षक स्वयं पनि आफ्नो अधिकार र जिम्मेवारीबारे सचेत हुन आवश्यक छ । आफ्नो नियुक्तिपत्र, तलब विवरण, कर कट्टी, सामाजिक सुरक्षा योगदान, बिदा तथा अन्य सेवा–सुविधाबारे जानकारी राख्नुपर्छ । समस्या भएमा सम्बन्धित निकायमा कानुनी र संस्थागत प्रक्रियाबाट आवाज उठाउनुपर्छ । संस्थागत कर्मचारी हितका लागी खोलीयका जस्ता संगठन के अव निजी विद्यालयका शिक्षक शिक्षिकाको हितलाई मध्यनजर गर्दै खोल्न जरुरी देखिन्छ ।
अभिभावक र समाजको भूमिका
शिक्षकका समस्या शिक्षक र विद्यालयबीचको मात्र विषय होइन । अभिभावक र समाजले पनि शिक्षकको श्रमको मूल्य बुझ्न आवश्यक छ । शिक्षकलाई अत्यधिक दबाब दिने, विद्यार्थीको हरेक समस्याको दोष शिक्षकलाई मात्र दिने वा शिक्षकको पेशागत निर्णयलाई अनावश्यक रूपमा हस्तक्षेप गर्ने प्रवृत्ति सुधार गर्न आवश्यक छ । शिक्षकलाई सम्मान गर्ने समाजले नै शिक्षालाई सम्मान गरेको हुन्छ।
अब सुधार कहाँबाट सुरु गर्ने ?
निजी विद्यालयका शिक्षकको समस्या समाधान गर्न केही आधारभूत सुधार तत्काल आवश्यक छन् । पहिलो, प्रत्येक शिक्षकलाई स्पष्ट नियुक्तिपत्र र सेवा–सर्त उपलब्ध गराउनुपर्छ । दोस्रो, शिक्षकलाई समयमै उचित पारिश्रमिक उपलब्ध गराउनुपर्छ । तेस्रो, नियमित कामभन्दा बाहिरको अतिरिक्त श्रमको उचित व्यवस्थापन र आवश्यक परे अतिरिक्त पारिश्रमिकको व्यवस्था गर्नुपर्छ । चौथो, शिक्षकलाई सामाजिक सुरक्षा प्रणालीसँग प्रभावकारी रूपमा जोड्नुपर्छ । पाँचौँ, तलबबाट हुने कर तथा अन्य कट्टीको पारदर्शी विवरण शिक्षकलाई उपलब्ध गराउनुपर्छ । छैटौँ, शिक्षकको स्वास्थ्य, बिदा, बीमा र भविष्यको सुरक्षालाई प्राथमिकता दिनुपर्छ । सातौँ, नियमित पेशागत तालिम तथा क्षमता विकासको अवसर उपलब्ध गराउनुपर्छ । आठौँ, शिक्षकलाई निर्णय प्रक्रियामा उचित सहभागिता दिनुपर्छ । नवौँ, विद्यालयमा गुनासो सुनुवाइ तथा समस्या समाधानको प्रभावकारी संयन्त्र निर्माण गर्नुपर्छ । दशौँ, सरकार तथा सम्बन्धित निकायले निजी विद्यालयको श्रम व्यवस्थापनको नियमित अनुगमन गर्नुपर्छ ।
निष्कर्ष
नेपालको शिक्षा क्षेत्रमा निजी विद्यालयको भूमिका महत्वपूर्ण छ । हजारौँ विद्यार्थीको भविष्य निर्माणमा निजी विद्यालयले योगदान दिइरहेका छन् । तर ती विद्यालयको सफलताको आधार शिक्षक हुन् । शिक्षकको श्रम, समय, ज्ञान र समर्पणबिना कुनै पनि विद्यालयले दीर्घकालीन शैक्षिक सफलता प्राप्त गर्न सक्दैन । त्यसैले निजी विद्यालयका शिक्षकको समस्यालाई केवल व्यक्तिगत गुनासोका रूपमा हेर्नु हुँदैन । यो नेपालको शिक्षा प्रणाली, श्रम अधिकार र सामाजिक न्यायसँग जोडिएको विषय हो । शिक्षकलाई कम पारिश्रमिक दिएर, लामो समय काम गराएर, रोजगारीको असुरक्षामा राखेर र सामाजिक सुरक्षा नदिई गुणस्तरीय शिक्षा खोज्नु विरोधाभासपूर्ण हुन्छ । हामीले एउटा आधारभूत प्रश्न सोध्नैपर्छ—जसले अरूको भविष्य निर्माण गर्छ, उसको आफ्नै भविष्य कति सुरक्षित छरु यदि शिक्षक आफ्नो भविष्यप्रति चिन्तित छन् भने उनीहरूले विद्यार्थीको भविष्य निर्माणमा आफ्नो सम्पूर्ण ऊर्जा कसरी लगाउन सक्छनरु शिक्षकलाई केवल तलब खाने कर्मचारीका रूपमा होइन, राष्ट्र निर्माणका साझेदारका रूपमा हेर्नुपर्छ । उनीहरूको श्रमको उचित मूल्याङ्कन, सम्मान र सुरक्षा सुनिश्चित गर्नुपर्छ ।
निजी विद्यालयका शिक्षक सुरक्षित भए विद्यालय सुरक्षित हुन्छ । शिक्षक सम्मानित भए शिक्षण पेशा सम्मानित हुन्छ। शिक्षक सन्तुष्ट भए विद्यार्थीको सिकाइ अझ प्रभावकारी हुन्छ । र शिक्षकको अवस्था सुधारिए मात्र निजी विद्यालयको शैक्षिक गुणस्तर पनि दिगो रूपमा सुधार हुन सक्छ । त्यसैले अब समय आएको छ—निजी विद्यालयको चमकदार भवन र उत्कृष्ट नतिजासँगै त्यसको पछाडि उभिएको शिक्षकको जीवनलाई पनि हेर्ने । शिक्षकको श्रमलाई सम्मान गरौँ ।
