इनरुवा अस्पतालका फरेन्सिक विशेषज्ञ डा। वीरेन्द्र मण्डलको भयावह अनुभव स् तीन दिनदेखि निरन्तर उत्खनन, शव पहिचान र डीएनए नमुना संकलन जारी
रसुवाः रसुवाको बाढी प्रभावित तथा बाढीको इपिसेन्टर मानिएको टिमुरे क्षेत्रमा खोजी तथा उद्धार कार्य जारी रहँदा बाढीले पुरिएका संरचना र दलदलभित्र अझै मानिस फसेको हुन सक्ने आशंका गरिएको छ।
बाढीले घर, होटल तथा अन्य संरचना बगाउनुका साथै ठूलो क्षेत्र माटो, ढुंगा, बालुवा र दलदलले पुरिएपछि नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरीको टोलीले सम्भावित स्थानमा उत्खनन गरी हराइरहेका व्यक्तिको खोजी गरिरहेको छ।
टिमुरे क्षेत्रमा मात्रै हालसम्म ९८ वटा शव फेला परेको बताइएको छ। तीमध्ये एउटा शव आफन्तले पहिचान गरी यसअघि नै लगिसकेको छ भने बाँकी ९७ वटा शव सुरक्षाकर्मीको खोजी तथा उत्खननका क्रममा फेला परेको जिल्ला अस्पताल सुनसरी, इनरुवाका फरेन्सिक मेडिसिन विशेषज्ञ डा। वीरेन्द्र मण्डलले जानकारी दिएका छन्।
बाढीपछि टिमुरेमा शव पहिचान, परीक्षण तथा व्यवस्थापनको जिम्मेवारीमा खटिएका डा। मण्डलका अनुसार घटनास्थलको अवस्था अत्यन्त भयावह छ। बाढीले बस्तीका संरचना तहसनहस पारेको र त्यसपछि जमेको बाक्लो दलदल तथा भग्नावशेषका कारण शव खोज्नसमेत ठूलो चुनौती भइरहेको छ।
“तीन दिनदेखि उत्खननको काम भइरहेको छ। अहिलेसम्म ९७ वटा शव उत्खनन तथा खोजीका क्रममा फेला परेका छन्। एउटा शव भने आफन्तले पहिचान गरेर यसअघि नै लगिसकेका थिए,” डा। मण्डलले भने।
दलदल र भग्नावशेषभित्र अझै मानिस फसेको आशंका
टिमुरेमा बाढीको वेगले कतिपय संरचना पूर्ण रूपमा बगाएको छ भने केही घर तथा संरचना माटो, ढुंगा, बालुवा र दलदलमा पुरिएका छन्।
बाहिरबाट संरचना देखिनसमेत कठिन हुने गरी थुप्रिएको माटो र भग्नावशेषभित्र मानिस फसेको हुन सक्ने आशंकामा सुरक्षाकर्मीले सम्भावित स्थानमा उत्खनन गरिरहेका छन्।
उद्धारमा संलग्न टोलीका अनुसार दलदलको गहिराइ र संरचनाको अवस्थाबारे यकिन गर्न कठिन हुँदा खोजी कार्य निकै जोखिमपूर्ण बनेको छ। कतिपय स्थानमा भारी उपकरण प्रयोग गर्नसमेत कठिनाइ भइरहेको छ।
बाढीले बस्तीको स्वरूप नै परिवर्तन गरिदिएका कारण हराइरहेका व्यक्तिको खोजीका लागि घटनाअघिको संरचना र घटनापछिको अवस्थाबीच तुलना गर्नसमेत कठिन भइरहेको बताइएको छ।
‘सोचेभन्दा ठूलो मानवीय क्षति हुन सक्छ’
फरेन्सिक मेडिसिन विशेषज्ञ डा। मण्डलका अनुसार प्रारम्भिक अवस्थाले बाढीबाट भएको मानवीय क्षति अनुमान गरिएभन्दा गम्भीर हुन सक्ने संकेत देखाएको छ।
बाढीले घर तथा अन्य संरचना बगाउनुका साथै ठूलो भूभाग माटो र दलदलले पुरिएकाले हराइरहेका व्यक्तिको वास्तविक संख्या यकिन गर्न कठिन भइरहेको उनले बताए।
उनका अनुसार कुनै संरचना पूर्ण रूपमा बगेको स्थानमा मानिसको उपस्थिति थियो वा थिएन भन्ने पुष्टि गर्नसमेत कठिन छ। पुरिएका संरचनामा खोजी अघि बढाउँदै जाँदा थप शव भेटिन सक्ने सम्भावना कायमै रहेको उनको भनाइ छ।
पहिचान हुन नसकेका शवको डीएनए नमुना संकलन
फेला परेका शवको पहिचान तथा वैज्ञानिक व्यवस्थापनका लागि आवश्यक प्रक्रिया अघि बढाइएको छ।
पहिचान हुन नसकेका शवबाट डीएनए परीक्षणका लागि नमुना संकलन गर्ने कामसमेत भइरहेको डा। मण्डलले बताए। शवको अवस्था, घटनास्थल, साथमा भेटिएका सामग्री तथा अन्य उपलब्ध प्रमाणका आधारमा पहिचान प्रक्रिया अघि बढाइने गरिएको छ।
बाढीका कारण शवको अवस्था बिग्रिएको हुन सक्ने भएकाले दृश्य पहिचानबाट मात्रै यकिन गर्न नसकिने अवस्थामा वैज्ञानिक परीक्षणलाई प्राथमिकता दिइएको छ।
यसले आफन्तले खोजिरहेका बेपत्ता व्यक्तिसँग फेला परेको शवको पहिचान मिलाउन सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।
हेलिकप्टरमार्फत शव ओसारपसार
टिमुरेमा फेला परेका शवको आवश्यक प्रक्रिया पूरा गरेपछि हेलिकप्टरमार्फत ओसारपसार गरिएको छ।
बाढीका कारण सडक तथा पुलमा ठूलो क्षति पुगेको र दुर्गम भूगोलका कारण स्थलमार्गबाट शव तथा उद्धार सामग्री ओसारपसार गर्न कठिन भएपछि हेलिकप्टरको प्रयोग गरिएको हो।
उद्धार टोलीले टिमुरे आसपासका नदी किनार, बाढीले क्षति पुर्याएका बस्ती, पुरिएका संरचना तथा सम्भावित अन्य क्षेत्रमा खोजीलाई निरन्तरता दिएको छ।
टनेल र पुरिएका संरचनामा पनि खोजी
रसुवामा बाढीका कारण ठूलो संख्यामा मानिस फसेको आशंका गरिएका टनेल तथा पुरिएका संरचनामा समेत खोजी तथा उत्खनन भइरहेको छ।
विशेषगरी बाढीको चपेटामा परेका जलविद्युत् आयोजनाका संरचना र अन्य जोखिमयुक्त क्षेत्रमा उद्धार टोलीले प्राविधिक उपकरणको प्रयोग गरी खोजी गरिरहेको छ। यस्ता स्थानमा प्रवेश तथा उत्खनन जोखिमपूर्ण भएकाले सुरक्षा सावधानी अपनाएर काम भइरहेको जनाइएको छ।
हालसम्म केही स्थानमा अपेक्षित सफलता प्राप्त हुन नसके पनि सम्भावित स्थानमा खोजीलाई निरन्तरता दिइएको छ।
विदेशी प्राविधिकको सहयोगसमेत
नेपाली सेनाले खोजी तथा उद्धार कार्यमा आवश्यक प्राविधिक सहयोगका लागि विदेशी विज्ञको समेत सहयोग लिइरहेको जनाएको छ।
जटिल भौगोलिक अवस्था, दलदल, भग्नावशेष र पुरिएका संरचनामा खोजी गर्न विशेष प्राविधिक ज्ञान तथा उपकरण आवश्यक पर्ने भएकाले उद्धार कार्यमा उपलब्ध प्रविधिको अधिकतम प्रयोग गर्ने प्रयास भइरहेको छ।
उद्धार टोलीले हराइरहेका व्यक्तिको विवरण संकलन गर्दै सम्भावित सबै स्थानको पहिचान गरी क्रमशः खोजी अघि बढाइरहेको छ।
अझै चुनौतीपूर्ण छ खोजी कार्य
टिमुरेमा बाढी आएको केही दिन बितिसके पनि घटनास्थलको अवस्था सामान्य हुन सकेको छैन। ठूलो क्षेत्र दलदल र भग्नावशेषले ढाकिएको छ भने नदी तथा आसपासका क्षेत्रमा बाढीले थुपारेको माटो र ढुंगाको मात्रा अत्यधिक छ।
यसका कारण एकातिर जीवित व्यक्ति फेला पार्ने सम्भावित स्थानमा खोजी गर्नुपर्ने चुनौती छ भने अर्कोतर्फ फेला परेका शवको पहिचान र सुरक्षित व्यवस्थापनको जिम्मेवारी पनि उत्तिकै संवेदनशील बनेको छ।
उद्धारमा संलग्न टोलीका अनुसार हराइरहेका व्यक्तिको यकिन विवरण प्राप्त नभएसम्म खोजीको दायरा साँघुरो पार्न कठिन हुन्छ। त्यसैले आफन्तबाट प्राप्त विवरण, स्थानीय सूचनासहित घटनास्थलको भौगोलिक अवस्थालाई आधार बनाएर खोजी अघि बढाइएको छ।
टिमुरेमा भेटिएका ९८ शवले बाढीले पुर्याएको मानवीय क्षतिको भयावह तस्वीर प्रस्तुत गरेको छ। तर दलदलमा पुरिएका संरचना तथा बाढीले बगाएका सम्भावित क्षेत्रमा अझै खोजी हुन बाँकी रहेकाले मृतक तथा बेपत्ताको वास्तविक संख्या थप बढ्न सक्ने आशंका कायमै छ।
यसबीच सुरक्षा निकाय, स्वास्थ्यकर्मी तथा प्राविधिक टोलीले खोजी, उद्धार, शव संकलन, पहिचान, डीएनए नमुना संकलन र व्यवस्थापनको कामलाई निरन्तरता दिएका छन्।
