काठमाडौंः ठिक एक वर्षअघि जेनजी आन्दोलनका क्रममा तोडफोड तथा आगो लगाएर क्षतविक्षत पारिएको नयाँ बानेश्वरस्थित पुरानो संसद् भवन (अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन केन्द्र) अहिले पनि खण्डहर अवस्थामा छ। एक वर्ष बित्दा पनि भवन मर्मतसम्भार गरिएको छैन बरु त्यहाँ आन्दोलनका क्रममा जलाइएका गाडी लगेर थुपारिएको छ। किन पुरानो संसद् भवन मर्मत गरिएन भन्ने विषय सबैको चासो र जिज्ञासाको विषय बनेको छ। चीन सरकारले बनाइदिएको यो भवनलाई २०६५ सालदेखि जेनजी आन्दोलनअघिसम्म संविधानसभारसंसद्का बैठक प्रयोजनमा प्रयोग गरिएको थियो।
पूर्वधार विकास मन्त्रालयअन्तर्गत सहरी विकास तथा भवन निर्माण विभागका उपपमहानिर्देशक तथा पूर्वााधार महाशाखा प्रमुख प्रकाश अर्यालका अनुसार पुरानो संसद् भवनको निर्माण संरचनागत नक्सा (स्ट्रक्चरल डिजाइन) भेटिएको छैन। आन्दोलनका क्रममा भवनसँगै नक्सा पनि जलेको छ। त्यो नक्सा चीन सरकारले तयार गरेको थियो। भवन पनि चीन सरकारले नै बनाएको थियो। यो भवन पुनर्निर्माण गर्न नसक्नुको खास कारण यही भएको उनी बताउँछन्। अर्को कारण पनि छ– त्यो भवन पुनर्निर्मााण गर्न नसक्ने गरी क्षति भएको छ।
‘यो भवनलाई अब जगबाटै बनाउनुपर्छ। अहिले देखिएको सबै संरचना भत्काउनुपर्छ। जेनजी आन्दोलनका क्रममा त्यो भवनका प्रायः सबै संरचना ध्वस्त भएका छन्। अहिले देखिएको संरचना पनि निकै कमजोर छन्,’ अर्यालले भने, ‘अगाडिपट्टिको केही थोरै भाग मात्र काम लाग्न सक्ने अवस्था छ। अन्य सबै भाग भत्काएर पुनः जगबाट बनाउनुपर्छ भनेर प्राविधिकहरूले हामीलाई रिपोर्ट बुझाएका छन।’
अर्यालका अनुसार पुरानो संसद् भवनलाई जगैबाट बनाउनुपर्ने भएपछि नक्सा चाहिन्छ। पुरानो नक्साबिना पुरानै अवस्थामा निर्माण गर्न सकिन्न। ‘पुरानो नक्सा खोज्न हामीले परराष्ट्र मन्त्रालयमार्फत काठमाडौंस्थित चिनियाँ दूतावासमा पत्राचार ग¥यौं। दूतावासबाट जवाफ आएको छैन,’ अर्यालले भने, ‘यसको नक्सा चीन सरकारसँग पनि छैन किरु’ पुरानो नक्सा नभेटिए कसरी अघि बढ्ने भन्ने विषयमा टुंगो नलागेको अर्यालले बताए।
विभागका अर्का एक कर्मचारी भन्छन्, ‘चीन सरकारले यो भवन निर्माण गरेको हो। यसलाई जगैबाट भत्काएर नयाँ डिजाइनअनुसार निर्माण गर्दा चीन सरकारसँग सल्लाहरछलफल गर्नुपर्छ कि पर्दैन भन्ने विषयमा पनि सरकारले निर्णय गर्न सकेको छैन।’चालु आर्थिक वर्षमा यो भवन पुनर्निर्माण सुरु हुने सम्भावना छैन। किनभने सरकारले यो भवन पुनर्निर्माण गर्न चालु आवमा एक रुपैयाँ पनि छुट्टयाएको छैन।
पुरानो संसद् भवनलगायत देशका विभिन्न ६ विशिष्ट संरचना सञ्चालन गर्न ‘विशिष्ट संरचना सञ्चालन तथा व्यवस्थापन समिति’ बनाइएको छ। यो समिति जेनजी आन्दोलनअघि नै बनेको हो। समिति क्रियाशील छ। पुरानो संसद् भवन सञ्चालन तथा व्यवस्थापनका लागि भर्ना गरिएका कर्मचारी अहिले पनि छन्। अहिले उनीहरु कार्यालय आउने, हाजिरी गर्ने र फर्कने मात्र गर्छन्।
यो भवन २०५० सालमा बनेको हो। त्यतिबेला यो देशकै गौरवको संरचना थियो। संविधानसभा निर्वाचनपछि २०६५ सालमा संसद् सचिवालयले वार्षिक १८ करोड रुपैयाँ भाडामा यो भवन प्रयोग गर्न थालेको थियो। त्यसपछि यही भवनमा संविधानसभा र संसद्का बैठक बसेका थिए। जेनजी आन्दोलनकारी भवन जलाएपछि संसद् सचिवालयले वार्षिक भाडा बुझाउने सम्झौता रद्द गरिसकेको छ।
पुरानो संसद् भवनलाई जेनजी आन्दोलन झल्कने गरी संग्रहालय बनाउनुपर्ने भन्ने विषयमा पनि चर्चा हुने गरेको छ। तर यस विषयमा कुनै निर्णय नभएको भवन विभागका अर्का एक उच्च कर्मचारीले बताए।
नयाँबानेश्वर चोकस्थित १५३ रोपनी जग्गा यो भवनले चर्चेको छ। यो भवनको मूल हल २ हजार मान्छे अट्ने क्षमताको थियो। अन्य हलमा भने २ सय देखि २५०सम्म मान्छे अट्थे।भवनको अगाडिपट्टिको केही भाग सग्लो जस्तो देखिए पनि भित्री भाग क्षतविक्षत अवस्थामा छ। भवनका कोठा, काठ, भ¥याङसमेत जलेका छन्। यो खबर आजको नागरिक दैनिकबाट लिइएको हो ।
