इटहरीः कसैको परिचय उसको एउटा पेशाले मात्र पूरा हुँदैन। कोही आफ्नो व्यवसायबाट चिनिन्छ, कोही सिर्जनाबाट, कोही समाजका लागि गरेको योगदानबाट। तर केही व्यक्तित्व यस्ता हुन्छन्, जसको जीवन एउटा परिचयमा अटाउँदैन। इटहरीका व्यवसायी, गीतकार, समाजसेवी तथा कला–साहित्यप्रेमी भाइसन बर्देवा त्यस्तै बहुआयामिक व्यक्तित्वका रूपमा परिचित थिए।
व्यवसाय उनको जीवनको आधार थियो, गीत लेखन उनको सिर्जनात्मक संसार र समाजसेवा उनको सामाजिक सरोकार। कला, संगीत, साहित्य र सिर्जनामा लाग्नेहरूलाई नजिकबाट माया र सहयोग गर्ने बर्देवाको निधनले इटहरीले एउटा परिचित व्यवसायी मात्र होइन, सिर्जनशील र सामाजिक व्यक्तित्वसमेत गुमाएको छ।
किड्नी र मुटुमा समस्या देखिएपछि केही समयदेखि उपचाररत बर्देवाको काठमाडौंमा उपचार सम्भव नभएपछि भारत लगिएको थियो। दिल्ली हुँदै भेल्लोरमा उपचार गराइरहेका उनको उपचारकै क्रममा शुक्रबार राति साढे ८ बजे निधन भएको उनका साथी तथा संगीत साधन प्रतिष्ठान नेपालका पूर्व महासचिव तथा नागरिक समाज इटहरीका पूर्व अध्यक्ष राजु केसीले जानकारी दिए। उनका अनुसार बर्देवाको पार्थिव शरीर आज इटहरीस्थित घर ल्याइँदै छ ।बर्देवाका श्रीमती र तीन छोरा छन्।
इटहरीसँग जोडिएको व्यवसायिक यात्रा
बर्देवा लामो समयदेखि इटहरीको विराटनगर लाइनमा एन्जल टेलर्स सञ्चालन गर्दै आएका स्थापित व्यवसायी थिए। सिलाइ व्यवसायलाई केवल जीविकोपार्जनको माध्यममा सीमित नराखी उनले त्यसलाई आफ्नो पहिचान र ब्रान्डका रूपमा विकास गरेका थिए।
विशेषगरी विवाहका लागि तयार हुने नवदुलाहाका सुट सिलाउन एन्जल टेलर्स चर्चित थियो। बर्देवाले सञ्चालन गरेको टेलर्समा तयार हुने सुट तथा पोसाक इटहरीमा मात्र नभई देशका विभिन्न स्थान र विदेशसम्म समेत पुग्ने गरेको थियो।
व्यवसायमा उनको दक्षता र सक्रियताका कारण उनी कपडा तथा सिलाइ व्यवसायीहरूको संगठनमा समेत जोडिएका थिए। २०८० सालमा नेपाल कपडा तथा सिलाइ व्यवसायी महासंघको कोशी प्रदेशस्तरीय भेलामा उनलाई महासंघको विशिष्ट सदस्यका रूपमा सम्मान गरिएको थियो।
त्यसको एक वर्षपछि २०८१ सालमा इटहरीमा कपडा तथा सिलाइ व्यवसायी संघको नगर समिति गठन हुँदा कार्यक्रमको अध्यक्षता पनि बर्देवाले गरेका थिए। व्यवसायीलाई संगठित गर्दै उनीहरूको हकहित र व्यवसायलाई व्यवस्थित बनाउने अभियानमा उनले भूमिका खेलेका थिए।
यसले बर्देवा आफ्नो व्यक्तिगत व्यवसायमा मात्र सीमित नरहेको देखाउँछ। आफू आबद्ध क्षेत्रका व्यवसायीलाई संगठित र व्यावसायिक बनाउनसमेत उनी सक्रिय थिए।
सानै उमेरदेखि गीतका शब्दसँगको सम्बन्ध
व्यवसायिक जीवनसँगै बर्देवाको अर्को परिचय थियो—गीतकार।
सानै उमेरदेखि गीत लेखनमा रुचि राख्दै आएका उनले जीवनभर सिर्जनालाई निरन्तरता दिए। उनका गीतमा राष्ट्रिय भावना, माटोप्रतिको प्रेम र सामाजिक चेतनाको पक्ष बलियो रहेको निकटवर्तीहरू बताउँछन्।
उनले लेखेका गीतमा कर्णदास, रामकृष्ण ढकाल, आनन्द कार्की लगायतका स्थापित कलाकारले स्वर दिएका छन्।
इटहरीसँग उनको सिर्जनात्मक सम्बन्धलाई चिनाउने चर्चित गीतमध्ये ‘इटहरी हो इटहरी, इटहरी हो इटहरी’ पनि एक हो। इटहरीलाई केन्द्रमा राखेर तयार गरिएको उक्त गीतमा बर्देवाले प्रकाश ओझासँगै अभिनयसमेत गरेका थिए। व्यवसायिक सहरका रूपमा विकास हुँदै गरेको इटहरीको पहिचानलाई गीतमार्फत प्रस्तुत गर्ने उनको प्रयासलाई अहिले पनि उनका समकालीनहरूले सम्झिरहेका छन्।
उनको सिर्जनशीलता गीत लेखनमा मात्र सीमित थिएन। मदन पुरस्कार पुस्तकालयको अभिलेखमा ‘सेतो गाई’ नामक काव्य–जीवनी कृति भाइसन बर्देवाको नाममा दर्ता रहेको देखिन्छ। उक्त कृति २०६४ सालमा प्रकाशित भएको अभिलेखमा उल्लेख छ। यसले उनको साहित्यिक रुचि र सिर्जनात्मक यात्राको अर्को पाटोलाई उजागर गर्छ।
फुटबलका राम्रा खेलाडी पनि थिए
गीत र व्यवसायमा मात्र होइन, बर्देवा आफ्नो किशोरावस्थामा फुटबलका राम्रा खेलाडीका रूपमा समेत परिचित थिए।
इटहरी जनता माध्यमिक विद्यालयका पूर्वविद्यार्थी रहेका उनले विद्यार्थी जीवनमै खेलकुदमा रुचि राखेका थिए। इटहरीको सामाजिक तथा शैक्षिक इतिहासमा उनको नाम विभिन्न क्षेत्रमा स्थापित व्यक्तित्वहरूसँगै जोडिएर आउने गरेको छ।
विद्यालय जीवनदेखि नै खेल, कला, संगीत र सिर्जनातर्फ उनको रुचि थियो। यही बहुआयामिक रुचिले पछिल्लो समय उनलाई व्यवसायी, गीतकार र समाजसेवीका रूपमा फरक पहिचान दिएको थियो।
सिर्जनशील मानिसका साथी
बर्देवाको सबैभन्दा फरक पक्ष भनेको उनी आफैं सिर्जनामा लाग्नुका साथै अरू सिर्जनशील मानिसलाई पनि प्रोत्साहन गर्ने व्यक्ति हुनु रहेको उनका साथी राजु केसी बताउँछन्।
केसीका अनुसार बर्देवा कला, संगीत र सिर्जनालाई नजिकबाट माया गर्ने व्यक्ति थिए। सिर्जनामा लाग्ने कलाकार तथा सर्जकहरूलाई उनी सहयोग गर्थे। कतिपय कलाकारलाई कोट, टोपी तथा दौरासुरुवालसमेत उपलब्ध गराउने गरेको केसीले सम्झिए।
“उहाँ आफैं गीतकार हुनुहुन्थ्यो। तर आफ्नो सिर्जनामा मात्र सीमित हुनुहुन्नथ्यो। सिर्जनामा लाग्ने मानिसलाई माया गर्नुहुन्थ्यो, उनीहरूलाई सहयोग र प्रोत्साहन गर्नुहुन्थ्यो,” केसीले भने।
उनका अनुसार बर्देवाको यही स्वभावले उनलाई कलाकार तथा सर्जकबीच प्रिय बनाएको थियो।
“इटहरीले मात्र होइन, देशले नै कला, संगीत, साहित्यलगायत सिर्जनात्मक क्षेत्रमा लाग्ने व्यक्तिहरूलाई माया गर्ने, राम्रो गीतकार र सामाजिक व्यक्तित्व गुमाएको छ,” केसीले भने।
इटहरीको सामाजिक जीवनमा पनि सक्रिय
बर्देवा सामाजिक गतिविधिमा पनि सक्रिय थिए। गरिब तथा विपन्न समुदायका लागि राहत, शैक्षिक सामग्री वितरणलगायतका सामाजिक अभियानमा उनको सहभागिता रहँदै आएको थियो।
इटहरी–१० को डुमरटोकास्थित मुसहर बस्तीका ५५ परिवारलाई झुल वितरण गर्ने कार्यक्रममा उनलाई समाजसेवीका रूपमा उल्लेख गरिएको थियो। सोही अभियानअन्तर्गत गरिब तथा विपन्न विद्यार्थीका लागि मनमोहन आवासीय माध्यमिक विद्यालयमा कापी वितरण गरिएको थियो।
जनता माध्यमिक विद्यालयका पूर्वविद्यार्थी रहेका बर्देवाले आफ्नो पुरानो विद्यालयसँग पनि सम्बन्ध कायम राखेका थिए। विद्यालय तथा सामाजिक क्षेत्रमा हुने विभिन्न गतिविधिमा उनी सहभागी हुने गरेका थिए।
सहरसँगै आफूलाई पनि बदल्दै लगेका व्यवसायी
बर्देवा समयअनुकूल सोच राख्ने व्यवसायीका रूपमा पनि परिचित थिए। २०७५ सालमा इटहरीमा रात्रिबजार सञ्चालनको बहस चलिरहेका बेला उनले व्यापारिक गतिविधि विस्तारका लागि रात्रिबजार आवश्यक रहेको धारणा सार्वजनिक गरेका थिए।
इटहरीलाई प्रदेशकै प्रमुख व्यापारिक केन्द्रका रूपमा विकास गर्न सकिने उनको विश्वास थियो। आफू व्यवसायमा मात्र केन्द्रित नरही सहरको विकास र स्थानीय आर्थिक गतिविधिबारे समेत चासो राख्ने उनको स्वभाव त्यसबाट देखिन्छ।
सिलाइ व्यवसायलाई आधुनिक र संगठित बनाउने अभियानमा समेत उनको सक्रियता थियो। व्यवसायी संगठनमा आबद्धता, विशिष्ट सदस्यका रूपमा सम्मान तथा नगरस्तरीय संगठन निर्माणमा उनको सहभागिताले व्यवसायिक क्षेत्रलाई संस्थागत बनाउने उनको रुचि देखाउँछ।
एकै व्यक्तिभित्रका धेरै परिचय
भाइसन बर्देवाको जीवनलाई हेर्दा उनका तीनवटा प्रमुख आयाम समानान्तर देखिन्छन्—व्यवसाय, सिर्जना र समाज।
व्यवसायमा उनले एन्जल टेलर्सलाई स्थापित ब्रान्ड बनाए। सिर्जनामा उनले गीत र साहित्यसँग आफ्नो सम्बन्ध बनाए। खेलकुदमा विद्यार्थी जीवनको रुचिलाई निरन्तरता दिए।
समाजमा व्यवसायी संगठनदेखि सामाजिक सेवाका गतिविधिसम्म आफूलाई जोडिरहे। र सबैभन्दा महत्वपूर्ण, कला, संगीत र साहित्यमा लाग्ने नयाँ तथा पुराना सर्जकलाई आफ्नो सामर्थ्यअनुसार सहयोग र प्रोत्साहन गरिरहे।
इटहरीको विराटनगर लाइनमा टेलर्सको पसलभित्र कपडाको नाप लिँदै गरेका बर्देवा र त्यही जीवनबाट गीतका शब्द कोर्दै गरेका बर्देवा एउटै व्यक्ति थिए। उनका लागि व्यवसाय र सिर्जना दुई अलग संसार थिएनन्। जीवन चलाउने सुई–धागो र मन बोलाउने शब्दबीच उनले आफ्नै संसार निर्माण गरेका थिए।
आज उनी छैनन्। तर उनले छोडेर गएको एन्जल टेलर्सको पहिचान, गीतका शब्द, इटहरीलाई समर्पित सिर्जना, फुटबल खेलाडीका रूपमा बिताएको युवा समय, सामाजिक सम्बन्ध र सिर्जनशील मानिसलाई दिएको साथ उनका सम्झनाका आधार बनेका छन्।
एउटा सहरले आफ्ना मानिसलाई भवन र पसलले मात्र सम्झँदैन। उनीहरूले छोडेका सम्बन्ध, सिर्जना र योगदानले पनि सम्झन्छ।
भाइसन बर्देवाको जीवन इटहरीले आफ्नै माटोबाट जन्माएको त्यही सम्झनाको एउटा अध्याय हो—सुई–धागो समाउँदै व्यवसाय बनाउने, शब्द समाउँदै गीत लेख्ने र सिर्जनशील मनहरूलाई समाउँदै हिँड्ने एउटा बहुआयामिक व्यक्तित्वको कथा।
