काँकडभिट्टाः पूर्वी नेपालको झापा स्थित सीमावर्ती बजार काँकडभिट्टामा प्रतिबन्धित भारतीय चिट्ठाको कारोबार भइरहेको अवस्थामा प्रहरीले एकजनालाई पक्राउ गरेको छ। प्रहरीले मेचीनगर नगरपालिका–६ काँकडभिट्टाका ४५ वर्षीय गेलु शेर्पाको घरबाट ठूलो परिमाणमा भारतीय चिट्ठा र नगद रकम बरामद गरेको हो।
जिल्ला प्रहरी कार्यालय झापा र इलाका प्रहरी कार्यालय काँकडभिट्टाबाट खटिएको संयुक्त प्रहरी टोलीले गोप्य सूचनाका आधारमा शनिबार बिहान करिब ११ बजे शेर्पालाई नियन्त्रणमा लिएको थियो। उनलाई नियन्त्रणमा लिएपछि प्रहरीले उनको घरमा खानतलासी गर्दा ‘रोयल’ लेखिएको १ हजार ३ सय थान भारतीय चिट्ठा र ३६ हजार ५ सय रुपैयाँ नगद बरामद गरेको जनाएको छ।
प्रहरीका अनुसार बरामद चिट्ठा १३ बुङमा रहेको थियो। प्रत्येक बुङमा १ सय थान चिट्ठा रहेकाले कुल १ हजार ३ सय थान चिट्ठा बरामद भएको हो।
त्यसैगरी प्रहरीले शेर्पाको घरबाट नेपाली नगद ३६ हजार ५ सय रुपैयाँ बरामद गरेको छ। बरामद रकममा १ हजार दरका १८ थान नोटबाट १८ हजार, ५ सय दरका २४ थानबाट १२ हजार, १ सय दरका ६१ थानबाट ६ हजार १ सय र ५० दरका ८ थानबाट ४ सय रुपैयाँ रहेको प्रहरीले जनाएको छ।
पक्राउ परेका शेर्पालाई इलाका प्रहरी कार्यालय काँकडभिट्टामा राखेर थप अनुसन्धान भइरहेको छ।
झापा प्रहरीका सूचना अधिकारी डीएसपी रञ्जन अवालेका अनुसार बरामद चिट्ठाको कारोबार, त्यसमा संलग्न व्यक्ति तथा कारोबारको सञ्जालबारे अनुसन्धान भइरहेको छ। पछिल्लो बरामदगीले काँकडभिट्टामा भारतीय चिट्ठाको कारोबार अझै सक्रिय रहेको देखाएको प्रहरीको भनाइ छ।
खुला सीमाको फाइदा उठाउँदै कारोबार
भारतसँग जोडिएको खुला सीमाका कारण काँकडभिट्टा र भद्रपुरलगायत झापाका सीमावर्ती क्षेत्रमा भारतीय चिट्ठाको कारोबार प्रहरीका लागि चुनौती बन्दै आएको छ।
स्थानीयका अनुसार भारतको पश्चिम बंगाल, सिक्किम र नागाल्यान्डलगायतका क्षेत्रमा बिक्री हुने विभिन्न प्रकारका चिट्ठा सीमावर्ती नेपाली बजारसम्म पुग्ने गरेका छन्। त्यस्ता चिट्ठाको बिक्री–वितरणमा नेपाली तथा भारतीय नागरिकसमेत संलग्न हुने गरेको स्थानीयको दाबी छ।
सीमावर्ती बजारका कतिपय क्षेत्रमा चिट्ठा खुलेआम बिक्री हुने गरेको गुनासोसमेत आउने गरेको छ। चिट्ठाको कारोबारबाट ठूलो रकम भारततर्फ जाने गरेको र चिट्ठा खेल्ने बानीका कारण कतिपय परिवार आर्थिक समस्यामा परेको स्थानीयको भनाइ छ।
स्थानीयवासीले सीमावर्ती क्षेत्रमा हुने यस्तो कारोबार नियन्त्रणका लागि प्रहरी प्रशासनले नियमित निगरानी बढाउनुपर्ने माग गर्दै आएका छन्। उनीहरूका अनुसार चिट्ठाको कारोबारले सर्वसाधारणको रकम बाहिरिने मात्र नभई गैरकानुनी आर्थिक गतिविधिलाई समेत बढावा दिन सक्छ।
कानुनले प्रतिबन्ध लगाएको कारोबार
नेपालमा चिट्ठासम्बन्धी कारोबारलाई चिट्ठा ऐन, २०२५ ले नियमन गरेको छ। नेपाल सरकारबाट अनुमति प्राप्त गरेको अवस्थामा बाहेक चिट्ठा खरिद–बिक्री गर्न वा गराउन नहुने कानुनी व्यवस्था छ।
विदेशी मुलुकबाट नेपालमा चिट्ठा वा चिट्ठासम्बन्धी विज्ञापन ल्याउने, झिकाउने, बिक्री–वितरण गर्ने तथा त्यस्तो चिट्ठाबाट प्राप्त आम्दानी वा बिक्री–वितरणसम्बन्धी लगत नेपालबाहिर पठाउने कार्यलाई समेत कानुनले निषेध गरेको छ।
त्यसैगरी चिट्ठासम्बन्धी कारोबारका लागि घर वा जग्गा प्रयोग गर्ने वा गर्न दिने व्यक्तिमाथिसमेत कानुनी कारबाहीको व्यवस्था रहेको छ।
कानुन उल्लंघन भएको अवस्थामा बिगो जफत गरी बिगो बराबर जरिवाना, छ महिनासम्म कैद वा दुवै सजाय हुन सक्ने व्यवस्था रहेको छ।
नियन्त्रणमा चुनौती
यसअघि पनि झापाका विभिन्न सीमावर्ती क्षेत्रमा प्रतिबन्धित भारतीय चिट्ठाको कारोबारमा संलग्न व्यक्तिमाथि प्रहरीले कारबाही गर्दै आएको छ। तर खुला सीमाका कारण भारतबाट नेपाली बजारसम्म चिट्ठा ल्याउने तथा यहाँबाट बिक्री–वितरण गर्ने गतिविधि पूर्ण रूपमा नियन्त्रण गर्न चुनौती देखिएको प्रहरीको भनाइ छ।
पछिल्लो घटनामा एकै स्थानबाट १ हजार ३ सय थान भारतीय चिट्ठा र ३६ हजार ५ सय रुपैयाँ नगद बरामद हुनुले सीमावर्ती क्षेत्रमा यसको कारोबारको सम्भावित सञ्जालबारे थप अनुसन्धान आवश्यक देखिएको छ।
प्रहरीले पक्राउ परेका शेर्पासँग बरामद सामग्रीको स्रोत, चिट्ठा बिक्रीमा संलग्न अन्य व्यक्ति तथा कारोबारबाट हुने आर्थिक गतिविधिबारे अनुसन्धान अघि बढाएको जनाएको छ।
काँकडभिट्टा नाकाबाट हुने वैध व्यापार तथा आवतजावतसँगै खुला सीमाको दुरुपयोग गरी हुन सक्ने यस्ता गैरकानुनी गतिविधिको निगरानी र नियन्त्रण प्रहरीका लागि थप चुनौती बनेको छ। पछिल्लो पक्राउपछि चिट्ठाको कारोबारको सञ्जाल कहाँसम्म फैलिएको छ भन्ने विषय अनुसन्धानबाट खुल्ने अपेक्षा गरिएको छ।
