सार्वजनिक विद्यालयमा भाषा र गुणस्तरीयताको प्रश्न

  • बैशाख १४, २०७६
  • ११९७ पटक पढिएको
  • हेमराज दाहाल
alt

शिक्षा तथा मानव स्रोत विकास केन्द्रको पछिल्लो तथ्याङ्कअनुसार देशभरमा सामुदायिक विद्यालय २७ हजार ९ सय ९९ वटा छन् । ती विद्यालयमा आधारभूत तहमा ४८ लाख ५७ हजार ७ सय २३ र मावि तहमा १२ लाख ६ हजार ८३ विद्यार्थी सरकारी विद्यालयमा पढ्छन् ।

तपाईं कुनै सरकारी विद्यालयको नाम सुन्नेबित्तिकै कस्तो अवधारणा बनाउनुहुन्छ ? राजनीतिक अखडा, समाजका तल्लो तह र तप्काका वा भनौँ गरिबीको चपेटाले पिल्सिएका कमजोर बालबालिका मात्र पढ्ने ठाउँ यस्तै यस्तै । हो, हामी सबैको सोचाइ यस्तै हुन्छ किनकि भोगिरहेको पनि त त्यही छ । हामी सबैले घरछेउको सामुदायिक विद्यालय छाडेर आफ्ना छोराछोरीलाई निजी विद्यालयमा भर्ना गर्न लगेको त हाम्रो आँखा आगाडि नै छर्लङ्गै छ तर कहीँ कतै निजी विद्यालयलाई छोडेर सामुदायिकलाई आशाको केन्द्रबिन्दु मानेको र विद्यार्थीको मानवसागर नै उर्लेको त हामी कमै मात्रले देखेका छाँै होला । तर यहाँ भइदियो त्यस्तै ।

प्रसङ्ग हो ५८ वर्ष पुरानो विराटनगर–३ अवस्थित श्री पोखरिया माध्यमिक विद्यालय को । जहाँ नयाँ शैक्षिक सत्रमा अङ्ग्रेजी माध्यमका लागि लिएको प्रवेश परीक्षा दिने परीक्षार्थीको सङ्ख्या २ हजार ६६ थियो । जुन आवश्यक सङ्ख्याभन्दा ५ गुणाले बढी थियो ।

त्यस्तै, विराटनगरमै अवस्थित ९० आँै वसन्त पूरा गरिसकेको एउटा ऐतिहासिक विद्यालय आदर्श विद्यालयमा पनि यो वर्ष अत्यधिक मात्रामा विद्यार्थीको ठूलो जनलहर सिर्जना भयो । करीब २ सय जना विद्यार्थीको कोटा रहेकोमा १ हजार १ सयले आवेदन फर्म भरेका थिए भने १ हजार ८५ जनाले प्रवेश परीक्षा दिएका थिए । विराटनगरकै सत्यनारायण, गोग्राहा, नरग्राम, सरस्वती लगायतका धेरैजसो विद्यालयमा पनि विद्यार्थीको भीड उत्तिकै छ । सुनसरीको इटहरीमा रहेको जनता माध्यमिक विद्यालय र मोरङको सुन्दरहरैंचामा रहेका सुकुना मावि र साजीलाल माविले पनि अङ्ग्रेजी माध्यममा विद्यार्थी पढाउन थालेपछि ती विद्यालयमा पनि सयौंले प्रवेश परीक्षा दिएका थिए ।

सामुदायिक विद्यालयमा अङ्ग्रेजी माध्यममा अध्यापन हुन थालेपछि सामुदायिक विद्यालयमा पनि शिक्षाको गुणस्तर सुधार भएकै हो त भन्ने सर्वत्र चासो र बहसको विषय नै बनेको छ । साथै चिन्ता र चुनौती पनि उत्तिकै थपिँदै गइरहेको छ ।

शिक्षण सिकाइ क्रियाकलापको भाषा परिवर्तन हुँदैमा शैक्षिक स्थितिले रातारात कोल्टे फेर्छ त ? गुणस्तरको मापन गर्ने मुख्य आधार सङ्ख्या मात्रै हो ? के विद्यार्थीको चाप बढ्नुले सफलताको कसी लगाउला ? यही प्रश्नको सेरोफेरोमा केही सफल सार्वजनिक विद्यालयका प्रिन्सिपल,

शिक्षाविद, अभिभावक लगायत अन्य सरोकारवालासँग लिइएका केही प्रतिनिधि विचार यस्ता छन्ः
विराटनगरको पोखरिया माध्यमिक विद्यालयका प्राचार्य खेमराज भट्टराई आफ्नो विद्यालय सफल छ भन्नेमा ढुक्क देखन्छिन् । तर, पूर्ण सन्तुष्ट भइहाल्ने अवस्था नभएको उनको भनाइ छ । अरु विद्यालय भन्दा फरक कसरी छ भन्ने आधार बोलेर भन्दा विद्यालय भ्रमण गरेपछि थाहा हुने उनी बताउँछन् । ‘हामी के गर्दैछौँ भन्ने कुराको प्रमाण विद्यालयमा उपलब्ध हुने र स्पस्ट देखिने ‘डकुमेन्ट’ ले नै बताइहाल्छ नि’, उनी भन्छन्, ‘हाम्रो विद्यालय ६ कठ्ठा ५ धुरमा सञ्चालित छ । न्यून स्रोतसाधनलाई अधिकतम प्रयोग गरेका छौँ । बिहानी सत्र र दिवा सत्र गरी छुट्टाछुट्टै समयमा पढाइरहेका छौँ । प्रत्येक विषयका विज्ञ शिक्षक अङ्ग्रेजी भाषामा कुशल हुनुहुन्छ ।

अरु विद्यालयमा सामाजिक विषयको सहजीकरण अङ्ग्रेजी पढेका शिक्षकले गरिरहेका छन् तर हाम्रोमा समाजशास्त्र र इतिहासमा स्नातकोत्तर गरेका शिक्षक हुनुहुन्छ ।’
आफ्नो नेतृत्व शैलीले पनि गुणस्तर सुधार्न सहयोग गरेको उनको दाबी छ । विद्यालयमा कार्यरत सबै शिक्षक र कर्मचारीका साथै अभिभावक र विद्यालय व्यवस्थापन समितिसँग हरेक विषयमा दिनहुँ छलफल र अन्तरक्रिया गर्ने गरेको उनले बताए । त्यसपछि मात्रै निर्णय गर्ने गरेको रहस्य पनि उनले खोले । प्रत्येक कक्षामा प्रोजेक्टर रहेको र विद्यार्थीको बहुमुखी प्रतिभालाई उजागर गर्न मल्टिमिडियाको प्रयोग गरेको पनि उनले बताए ।

उनका अनुसार शिक्षकको प्रोफाइल, विद्यार्थीको गतिविधिको सम्पूर्ण अभिलेख घरमै बसेर हेर्न सक्ने गरी स्मार्ट डिजिटल प्रविधिको प्रयोग गरिएको र बस ट्रयाकिङ प्रविधिसमेत रहेको उनले बताए । विद्यार्थी अनुपस्थित भएमा अभिभावकको मोबाइलमा एसएमएस जाने व्यवस्था मिलाइएको पनि उनले बताए । एसईईको नतिजामा प्रदेशमा पहिलो र देशमै दोस्रो स्थानमा आउने गरेको उनले बताए ।

प्राचार्यको कक्षा अवलोकन अन्य शिक्षकले गर्ने गरेको र विद्यालयमा मनोसामाजिक परामर्शको काम आफ्नै विद्यालयका तालीमप्राप्त शिक्षकहरुबाट भइरहेको पनि उनले बताए । यस्ता विविध कार्यले गर्दा विद्यालय अब्बल बनेको तर पूर्ण भने भइनसकेको उनले बताए ।
आफ्नो विद्यालयमा पढ्न चाहने जोसुकैलाई पढ्ने अवसर होस् भनेर प्रदेश सरकारसँग सहकार्य गर्दै जाने आफ्नो मनसाय रहेको पनि उनले जनाए । प्रदेश सरकार सार्वजनिक शैक्षिक उन्नयनका लागि एकदम सकारात्मक रहेको उनको भनाइ छ ।
न्यून आर्थिक भार, तालीमप्राप्त शिक्षक, अङ्ग्रेजी माध्यममा अध्यापन शुरु गर्ने विद्यालय भएकै कारण अभिभावकले मन पराएको उनले बताए ।

विद्यार्थीका अभिभावक देवी दाहाल पर्याप्त खेल मैदानको अभाव भने विद्यालयमा रहेको बताउँछन् ।

नेपालको शिक्षाको इतिहासलाई विश्लेषण गर्नुहुने शिक्षा पत्रकार प्रकृति अधिकारीको बुझाइ अलि फरक छ । विद्यालयमा विद्यार्थीको भीडले मात्र गुणस्तरीय शिक्षाको प्रत्याभूति दिन नसक्ने उनको बुझाइ छ । कुन तहमा कति विद्यार्थी भर्ना भएका छन् त्यसबाट शैक्षिक गुणस्तर आँकलन गर्नुपर्ने उनको सुझाव छ । सानो कक्षामा बढी भर्ना भएका छन् भने विद्यालयलाई राम्रो मान्न सकिने उनको बुझाइ छ । कक्षा ८ देखि माथिको भर्नादरको कारण भने छात्रवृत्ति सुनिश्चित गर्ने कारण प्रमुख हुने र घरदेखि विद्यालयसम्मको दुरीले पनि प्रभाव पार्ने उनले बताए । भाषा भन्दा पनि सिकाइको भाव प्रधान भएमा गुणस्तर आउने उनको बुझाइ छ ।

निजी विद्यालयको छाता सङ्गठन प्याब्सन मोरङका अध्यक्ष अर्जुन बस्नेत विद्यार्थी सङ्ख्या बढ्दैमा शैक्षिक गुणस्तर अभिवृद्धि नहुने बताउँछन् । ‘मैले मोरङको विद्यालयीय शिक्षाको अवस्थालाई राम्ररी बुझेको छु’, उनी भन्छन्, ‘सार्वजनिक विद्यालयको अवस्था खस्केकै छ । ८० प्रतिशत विद्यार्थी सामुदायिक विद्यालयमा पढ्छन् भने निजीमा २० प्रतिशत मात्रै पढ्छन् । तर नतिजा ठिक उल्टो निजीको ८० र सरकारी विद्यालयको २० प्रतिशत छ ।’

उनका अनुसार सामुदायिक विद्यालयको वास्तविक क्षमता त्यतिखेर थाहा हुन्छ जतिखेर अङ्ग्रेजी माध्यममा नर्सरीदेखि १० कक्षासम्म नै पढाइ हुन्छ । नेपालको संविधानको धारा ३१ को उपधारा २ मा ‘प्रत्येक नागरिकलाई राज्यबाट आधारभूत तहसम्मको शिक्षा अनिवार्य र निःशुल्क तथा माध्यमिक तहसम्मको शिक्षा निःशुल्क पाउने हक हुनेछ भनिएको छ । खोइ शिक्षा निःशुल्क त छैन नि । उहाँहरू पनि निजीमा जस्तै शुल्क लिइरहनुभएकै छ नि ।

अभिभावकको पहिलो रोजाइ सामुदायिक विद्यालय नै होस् भन्ने आफ्नो चाहना रहेको उनले बताए । सिकाइको लागि भाषा महत्वपूर्ण नभएको भन्दै जापान, चीन आदि देशले आफ्नो मातृभाषामै शिक्षण सिकाइ गरिरहेको उनले बताए । आफ्नै भाषाको माध्यममा शिक्षा ग्रहण गरेका उत्पादित जनशक्तिले पनि राम्रो विकास गर्ने हुनाले भर्नाका लागि देखिएको भीडले मात्र त्यति ठूलो अर्थ नराख्ने उनले बताए ।

 

प्रतिक्रिया दिनुहोस

माछा मार्ने क्रममा नदीमा खसेर मृत्यु

इटहरीः संखुवासभाको मकालु गाउँपालिका ३ एकुवाफेदीमा अरुण नदीमा डुबेर एक जनाको ज्यान गएको छ । मृत्यु हु ...

बेडको उपलब्धता र उपचार पाउने भएपछि मात्र रिफर गर्न निर्देशन

काठमाडौँः स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालयले कोरोना भाइरसको सङ्क्रमण बढिरहेकाले सबै अस्पताललाई बेडक ...

गायक प्रमोद खरेलको आवाजमा ‘प्रेमको चिनो’ (भिडियो सहित)

इटहरीः सुगम संगीतमा निकै रुचाइएका गायक प्रमोद खरेलको आवाजमा रहेको ‘प्रेमको चिनो’ को म्यु ...

इष्ट टुरिजम इभेन्ट म्यानेजमेन्ट एण्ड मिडिया प्रालिद्धारा प्रकाशित

प्रदेश पोर्टल डटकम

इटहरी उपमहानगरपालिका, सुनसरी, कोशी, नेपाल

  • कम्पनी दर्ता नं. १९४७९७/०७५/०७६
  • स्थायी लेखा नं. ६०६६४३६५८
  • सूचना विभाग दर्ता नं. ९३०/०७५–०७६
  • प्रेस काउन्सिल दर्ता नं. १७१/०७५–०७६
  • फोन नं.: +९७७ २५ ५८२६९०
  • मोबाइल नं.: +९७७ ९८४२०३७४०२
  • इमेल: [email protected]
  • प्रधान सम्पादक: राजेश विद्रोही
  • प्रबन्धकः देवान किराती
  • प्रबन्ध सम्पादकः प्रेमप्रसाद बास्तोला
  • अंग्रेजी डेस्क प्रमुखः विराट अनुपम
  • फाेटाे पत्रकारः गुरू ढकाल, वुलेट खतिवडा
  • मार्केटिङ प्रमुखः देवराज पुरी
  •   ९८६२३०११३८, ९८१९०३१०६२
  • संवाददाताः कविराज घिमिरे (धनकुटा)
  •   नमिन ढकाल (इलाम)
  •  राजन ठटाल (खोटागं)
  •   बाबुराम वास्ताेला (संखुवासभा)
  • स्वास्थ्य पृष्ठ संयोजकःडा. सुर्यबहादुर पराजुली (एमडी)
  • लोकसेवा पृष्ठ संयोजकः अनिल पोख्रेल (नायब सुब्बा)

Copyright © 2018 / 2021 - pradeshportal.com All rights reserved