मजदुर दिवस र महिला मजदुर

अन्तर्राष्ट्रिय श्रमिक दिवस विशेष

  • बैशाख १८, २०७६
  • ११५६ पटक पढिएको
  • सम्झना सुब्बा
alt

‘संसारका मजदुर एक हौँ’ भन्ने नारा रहेको अन्तर्राष्ट्रिय श्रमिक दिवस आज पर्न गएको छ । अन्तर्राष्ट्रिय श्रमिक दिवस ४ मे १८८६ मा शिकागोमा भएको हेमाकेर्ट मामलाको सम्झनामा मनाइने गरिन्छ ।

श्रमिकहरूले दैनिक रूपमा ८ घण्टा कार्य गर्ने वातावरणका लागि भनेर आन्दोलन गरेको स्थानमा अपरिचित १ जनाले गरेको बम प्रहारबाट धेरै व्यक्तिले ज्यान गुमाए । त्यस समयमा श्रमिकहरूका लागि कार्य अवधिको सुनिश्चितता रहेको थिएन र यही आन्दोलनपश्चात् श्रमिकहरूलाई ८ घण्टा काम, ८ घण्टा मनोरञ्जन र ८ घण्टा विश्राम भनेर श्रम क्षेत्रमा युगान्तकारी परिवर्तन ल्याइएको हो ।

आज विश्वका ८० भन्दा बढी राष्ट्रहरूमा सार्वजनिक बिदा हुन्छ भने कतिपय राष्ट्रहरूमा सामान्य रूपमा मनाइन्छ । त्यस्तै अमेरिकालगायतका केही मुलुकमा भने मजदुर दिवस अर्कै दिन मनाइन्छ । नेपालमा सन् १९६३ देखि अन्तर्राष्ट्रिय श्रमिक दिवस मनाउँदै आइएको छ । तर २०६४ सालबाट मात्र सार्वजनिक बिदा दिन थालिएको हो । संसारभर श्रमिक दिवसलाई अलिकति समाजवाद र अलिकति कम्युनिजमसँग जोडेर पनि हेर्ने गरिन्छ ।

मानिस जन्मँदा खालि हात जन्मन्छ र मर्दा खालि हात नै जान्छ । बहुसङ्ख्यक मानिसहरू गरिब हुँदै जाने र मुठीभर मानिसहरू झन् धनी हुँदै जाने क्रम चलिरहेको छ । यसैगरी औँलामा गन्न सकिने देशहरूमा समृद्धिको पहाड चुलिँदैछ । नेपालजस्ता राष्ट्रहरू निरपेक्ष ढङ्गले झन् झन् बरबादीतिर जाँदैछन् । यस्तो किन हुन्छ ?

काल माक्र्सका विचारमा पूँजीवादभन्दा पहिलेका व्यवस्थाहरूमा श्रमजीवी वर्गबाट अतिरिक्त उत्पादनको शोषणका कारण कोही धनी र कोही गरीब हुन्छन् । पूँजीवादी व्यवस्थामा अतिरिक्त मूल्यको शोषणका कारण सीमित पूँजीपति वर्ग गरिबीको दुष्चक्रमा बाँच्न विवश हुन्छन् ।

प्रत्येक समाजको निश्चित आर्थिक आधार र त्यही आधारमा उभिएको सामाजिक संरचना र विचार हुने गर्दछ । नेपाली समाज पुरुषप्रधान रहेको छ । आर्थिक क्रियाकलाप तथा सम्पत्तिमा पुरुषलाई अग्रपङ्क्तिमा राख्ने गरिन्छ भने महिलाहरूलाई घरायसी काममा बढी सक्रिय भएको देखिन्छ ।

तर, महिलाहरू घरबाहिरका काममा सक्रिय छैनन् भन्ने चाहिँ होइन । कुनै पनि महिलाले घरबाहिर गएर श्रम गर्नुपर्दा उसले घरायसी कार्यलाई पनि सँगै लिएर जानुपर्ने बाध्यता रहेको छ । त्यस्तो अवस्थामा महिलालाई पुरुषको तुलनामा धेरै कठिन हुने गर्दछ ।

घरायसी काम गर्दा महिलाहरूले श्रमको मूल्य भने जति पाउँदैनन् । नोबेल पुरस्कार बिजेता अर्थशास्त्री अमत्र्य सेनले विकासका लागि पुरुष र महिलालाई हेर्ने दृष्टिकोणमा समानता हुनुपर्ने कुरालाई बढी जोड दिएका छन् । विकासको संवाहकको रूपमा रहेका विभिन्न स्वतन्त्रतामध्ये सामाजिक अवसरहरूमारू रुपमा उनले लिएका हुन् ।

आर्थिक समृद्धि पत्ता लगाउन प्रतिव्यक्ति आयको गणना गरिन्छ तर असमानता कुन स्तरमा छ यसले पत्ता लगाउन सहयोग नगर्न सक्छ । परिवारका सदस्यले कमाउने आय परिवारमै खर्च हुन्छ । यसै कुरालाई आधार मानेर परिवारमा सबैको समान जीवनस्तर कायम भएको हुन्छ नै भनेर आँकलन गर्न सकिन्नँ ।

यदि समाजमा महिलाहरूलाई पुरुषभन्दा कमसल ठानिन्छ या दोस्रो श्रेणीमा राखिन्छ भने परिवारको आयबाट हुने भरणपोषणमा पुरुषहरूको कब्जा बढी हुन्छ । त्यसैले समाजमा आय समनता हुन जति आवश्यक छ त्यो भन्दा बढी लैङ्गिक समानता हुन आवश्यक छ ।

लैङ्गिक असमानता छ भने प्रतिव्यक्ति आय जतिसुकै बढे पनि दोस्रो दर्जा ठानिएको लिङ्गका मानिसहरूले असमानता र अभाव भोगिरहेकै हुन्छन् । त्यसैले महिला श्रमिकको सशक्तिकरण नै समग्र समाजको समान आर्थिक उन्नति पहिलो शर्त हो ।
समाजमा रहेका हामी प्राणी जातिमा सर्वश्रेष्ठ प्राणी आफूलाई ठान्छौँ भने समाजमा रहेका श्रमिकहरूप्रतिको हाम्रो बुझाइ र दृष्टिकोण पनि सकारात्मक हुन जरुरी छ ।

अशिक्षित अनि अरु केही नजान्ने व्यक्ति मात्र श्रमिक हुन् र श्रमिकको काम कष्टपूर्ण र निकृष्ट श्रम मात्र हो भन्ने बुझाइलाई त्यागेर श्रमिक वर्ग राष्ट्र निर्माणको आधार हुन् भन्ने बुझ्न जरुरी छ । साहित्यकार पारिजातको ‘सिटी हलको बुढो ज्यामी’कथाले ६५ वर्षसम्म पसिनाको खोला बगाएर काम गर्ने हर्कबहादुरको अवस्थालाई चित्रण गरिएको छ ।

हर्कबहादुरले बनाएको सिटी हलमा हुने कार्यक्रम उनी आफैंले हेर्न पाउँदैनन् । सडक बनाउने हर्कबहादुर सडक आइपुग्न घण्टौँ हिँड्नुपर्दछ । भवन बनाउने हर्कबहादुरसँग आपÞm्नो घर हँुदैन । यस्तै अवस्थामा रहेका कयौ श्रमिक हर्कबहादुरहरू हाम्रो देशमा छन् ।

उनीहरूमा वास्तविक समानता कायम हुन जरुरी छ । श्रमको मूल्यले श्रमिक वर्गलाई सधैँ खुशी मिलोस् ।

 

 

प्रतिक्रिया दिनुहोस

प्रतिबन्धित नेकपाका कम्पनी कमिसारसहित दुई जना मिक्लाजुङबाट पक्राउ

इटहरीः मोरङको मिक्लाजुङ गाउँपालिका १घुर्मिसेबाट हिजो बुधबार नेत्रविक्रम चन्द (विप्लव) नेतृत्वको प्रत ...

असारको अन्त्यसम्म देशका सबै गरिबले परिचयपत्र पाउने

इटहरीः सरकारले आगामी वर्षको असार मसान्त सम्ममा देशभरका गरिब परिवारको पहिचान गरी परिचयपत्र प्रदान गर् ...

मृत्युदण्डको बहसःआवश्यकता कि बाध्यता ?

काठमाडौँः बलात्कारका घटना बढ्दै जाँदा पछिल्लो समय पीडकलाई मृत्युदण्ड दिने, नपुंसक बनाउने लगायतमा बहस ...

इष्ट टुरिजम इभेन्ट म्यानेजमेन्ट एण्ड मिडिया प्रालिद्धारा प्रकाशित

प्रदेश पोर्टल डटकम

इटहरी उपमहानगरपालिका, सुनसरी, कोशी, नेपाल

  • कम्पनी दर्ता नं. १९४७९७/०७५/०७६
  • स्थायी लेखा नं. ६०६६४३६५८
  • सूचना विभाग दर्ता नं. ९३०/०७५–०७६
  • प्रेस काउन्सिल दर्ता नं. १७१/०७५–०७६
  • फोन नं.: +९७७ २५ ५८२६९०
  • मोबाइल नं.: +९७७ ९८४२०३७४०२
  • इमेल: [email protected]
  • प्रधान सम्पादक: राजेश विद्रोही
  • प्रबन्धकः देवान किराती
  • प्रबन्ध सम्पादकः प्रेमप्रसाद बास्तोला
  • अंग्रेजी डेस्क प्रमुखः विराट अनुपम
  • फाेटाे पत्रकारः गुरू ढकाल, वुलेट खतिवडा
  • संवाददाताः कविराज घिमिरे (धनकुटा)
  •   नमिन ढकाल (इलाम)
  •  राजन ठटाल (खोटागं)
  •   बाबुराम वास्ताेला (संखुवासभा)
  • स्वास्थ्य पृष्ठ संयोजकःडा. सुर्यबहादुर पराजुली (एमडी)
  • लोकसेवा पृष्ठ संयोजकः अनिल पोख्रेल (नायब सुब्बा)

Copyright © 2018 / 2020 - pradeshportal.com All rights reserved