अहिलेको जितिया र ३५ वर्ष पहिलेको जितिया

  • आश्विन १७, २०७५
  • १९०४ पटक पढिएको
  • द्वारिकलाल चौधरी
alt



आज २०७५ सालको जितिया पर्वको अन्तिम दिन हो । असोज महिनाको कृष्णपक्ष सप्तमीदेखि नवमीसम्म ३ दिन मनाइने पर्व हो जितिया । जितिया थारु र मधेसी महिलाले मनाउने परापूर्वदेखि चलिआएको मौलिक पर्व हो ।

पूर्वी तराईका थारुमा विवाहित महिला व्रत बस्छन् । पश्चिमतिरका थारु र मधेसीहरूमा भने कतैकतै अविवाहित महिलाहरूले पनि व्रत बस्ने चलन छ ।

आफ्नो सन्तानको सुख, शान्ति, समृद्धि र दुर्घटनाबाट जोगाउन जितिया पर्व मनाइने सांस्कृतिक कथन छ । जितिया पर्व ‘जित’ र ‘या’ भन्ने दुई शब्दले बनेको हो । ‘जित’को अर्थ विजय र ‘या’ को अर्थ आऊ हो । अर्थ विजेता भएर आऊ भन्ने अर्थ छ जितियाको ।

थारु समुदायमा कोही व्यक्ति ठुलो दुर्घटनाबाट जोगिएको छ भने आमाले जितिया व्रत लिएकाले त्यस्तो भएको हो भन्ने विश्वास गरिन्छ । यही विश्वास परापूर्वकालदेखि आइरहेको छ । यही सांस्कृतिक प्रचलन भए पनि पहिले र अहिलेको जितिया मनाइमा धेरै फरक छ । अन्तको कुरा नगरौँ, इटहरीमै पनि फरक भएको छ ।

त्यो बेलाको मौलिक र सामूहिक जितिया पर्व
२०२४ सालमा जन्मेको मलाई २०३० सालदेखिको जितिया परम्परा स्मरणमा छ । त्यो बेलाको जितिया पर्वको प्रिय स्मरण मलाई अझै याद छ । जितिया पर्व इटहरीमा सामूहिक रूपमा धुमधामसँग मनाइन्थ्यो ।

ठूलो व्रत हुन्थ्यो जितियामा । व्रत बस्नेहरू विवाहित महिलाहरू हुन्थे । व्रतको दिन महिलाहरू गोठमा गएर सामूहिक भेला हुन्थे । जितवाहन भगवानको आराधना गर्थे । महिलाहरू तलाउ बनाएर बस्थे । दाजुभाइहरूलाई पनि बेलाउँथे ।

विवाहित महिलाहरूले व्रत बसिरहँदा दाजुभाइहरू कुशको घोडामा चढ्थे । महिलाहरूले मिठा मिठा परिकारहरू पकाएर दिन्थे । माछा, दही चिउरा, कोदोको रोटी, थारु भाषामा ओटगर भनिने खिर आदि खाइन्थ्यो । व्रत बस्ने महिलाहरूलाई विभिन्न किसिमका थारु संस्कृतिका धार्मिक कथाहरू सुनाइन्थ्यो ।

जितवाहन भगवानको पूजा हुने भएकाले यसलाई जितवाहन पर्व पनि भनिन्थ्यो । व्रतालु महिलाले घिरौँलाको पातमा तोरीको तेल, पिना र घिरौँलाको फूल चढाएर पूजा गर्थे । यसरी चढाइएको तेललाई प्रसाद मान्थे । र, परिवारका सबै सदस्यहरूले कपालमा लाउँथे । यस्तो गर्दा जितवाहन भगवानको आशीर्वाद प्राप्त हुने विश्वास गरिन्थ्यो ।

मूलतः धार्मिकता, सामुहिकता र मौलिकताको पर्व थियो त्यो बेलाको जितिया । मैले बच्चा हँुदादेखि पछि किशोरावस्थासम्म यही तरिकाले जितिया मनाएको देखेको हुँ ।

अहिले कन्सर्टजस्तो बन्दैछ जितिया
पहिलेको मौलिक पर्व जितियाले अहिले क्रमशः मौलिकता गुमाइरहेको छ । खसआर्य समुदायले मनाउने तीज जसरी भड्किलो बन्दै छ, त्यसैगरी थारु र मधेसी महिलाको जितिया पर्व पनि भड्किलो बनिरहेको छ ।

आजकाल व्रत बस्ने चलन क्रमशः हराउँदैछ । मौलिक परिकारको ठाउँमा बजारे परिकारले स्थान पाएका छन् । तलाउ, पोखरी छेउमा व्रत बसेर कथा सुन्ने चलन हराउँदैछ । कन्सर्ट वा व्यापारिक मेला महोत्सवजस्तो स्टेज बनाउने र भाषण गर्ने चलन बढेको छ । यो राम्रो सङ्केत होइन ।

jitiya bises (2)

इटहरीमा बाहिरबाट बसाइँ सरेर आएको जनसङ्ख्यामा थारुको सङ्ख्या घटे जस्तै थारु र मधेसी महिलाको यो मौलिक पर्वका मौलिकताहरू पनि गुम्दैछन । भड्किला गरगहनाहरू लगाउने चलन बढेर गएको छ ।

आवश्यकताः मौलिकता जोगाउने र नयाँ पुस्ता तान्ने
आज जितिया पर्वको मौलिकता हराउँदै जानु मुख्य समस्या हो । अर्को समस्या भनेको सामुहिकताको अभाव हो । पहिलेपहिले सामूहिक रूपमा सांस्कृतिक रूपमा मनाइने जितिया अहिले सांस्कृतिक रूपमा मनाउने एक्ला र थोरै छन् । कन्सर्टजस्तै मनाउने धेरै छन् । यो कुरामा सुधार हुनुपर्ने छ ।

नयाँ पुस्ता मौलिक जितिया पर्वबाट कन्सर्ट जस्तो उत्सवमा फस्दै गएको छ । उनीहरूलाई मौलिक रूपमा र परिष्कृत रूपमा मनाउन उत्साह दिनुपर्ने देखिन्छ ।

आज अमेरिका र युरोपमा बस्ने थारुको छोराले अनलाइनमै खोजेर जितिया पर्व मान्ने मौलिक परम्पराको जानकारीका अक्षर र भिडियोहरू देख्ने वातावरण बन्नुपर्छ । त्यसो भयो भने एकातर्फ जितियाको मौलिकता जोगिन्छ भने अर्कोतर्फ नेपाली सांस्कृतिक सम्पदाको पुस्तौँसम्म संरक्षण हुन्छ । फेरि पनि सबैलाई आज जितियाको अन्तिम दिनमा शुभकामना छ ।
(इटहरीका मेयर द्वारिकलाल चौधरीले प्रदेश पोर्टलकर्मी विराट अनुपमसँग गरेको कुराकानीमा आधारित)

jitiya-parba

प्रतिक्रिया दिनुहोस

महिला सञ्जालका गतिविधि गाउँगाउँमा पुर्याउन इटहरीकी उपमेयर संगीता चौधरीको आग्रह

इटहरीः इटहरी उपमहानगरपालिकाकी नव निर्वाचित उपमेयर संगीता कुमारी चौधरीले महिला संजालका गतिविधी गाउँगा ...

खेलाडीको विवरण संकलन गर्दै प्रदेश खेलकुद विकास बोर्ड

इटहरीः प्रदेश नम्बर एक सरकारको सामाजिक विकास मन्त्रालय अन्तर्गत रहेको प्रदेश खेलकुद विकास बोर्डले प् ...

गरिमा बैंकको वित्तीय साक्षरता कार्यक्रम इटहरीमा सम्पन्न, एक सय तीस बढीलाई बैंकिङ्ग शिक्षा

इटहरीः नेपाल राष्ट्र बैकबाट ‘ख’ बर्गको वित्तीय कारोबार गर्न इजाजत पाएको गरिमा विकास बैँक ...

इष्ट टुरिजम इभेन्ट म्यानेजमेन्ट एण्ड मिडिया प्रालिद्धारा प्रकाशित

प्रदेश पोर्टल डटकम

इटहरी उपमहानगरपालिका, सुनसरी, कोशी, नेपाल

  • कम्पनी दर्ता नं. १९४७९७/०७५/०७६
  • स्थायी लेखा नं. ६०६६४३६५८
  • सूचना विभाग दर्ता नं. ९३०/०७५–०७६
  • प्रेस काउन्सिल दर्ता नं. १७१/०७५–०७६
  • फोन नं.: +९७७ २५ ५८२६९०
  • मोबाइल नं.: +९७७ ९८४२०३७४०२
  • इमेल: pradeshportal@gmail.com
 
 
  • प्रबन्ध सम्पादकः प्रेमप्रसाद बास्तोला
  • प्रबन्धक :शुसिला उप्रेती
  • कार्यकारी सम्पादक :प्रकाश बञ्जरा
  • सह सम्पादक :शिशिर भट्टराई
  • प्रमुख संवाददाता :सुबिन बिश्वकर्मा
  • मार्केटिङ प्रमुख :देवराज पुरी
 

Copyright © 2018 / 2022 - Pradeshportal.com All rights reserved