मेरो नजरमा स्वर्गीय बालकृष्ण पोखरेल गुरु

  • फाल्गुन १२, २०७५
  • १२०० पटक पढिएको
  • प्रा.डा. टङ्क न्यौपाने
alt

बालकृष्ण पोखरेललाई सबैभन्दा पहिले चिनेको पत्रिकामार्फत् हो । यो कुरा २०१६ सालतिरको हो । त्यो बेला म धरानमा हुँदा उहाँ प्रधान सम्पादक भएको ‘नौलो पाइलो’ नामक पत्रिका पढ्थेँ ।
२०१३ सालबाट प्रधान सम्पादक भएर ‘नौलो पाइलो’ नामक पत्रिकामा सक्रिय हुनुहुन्थ्यो बालकृष्ण पोखरेल । बनारसमा छापिने यो पत्रिकाको ‘कन्सेप्ट’ भने सङ्खुवासभाको चैनपुरको जनसांस्कृतिक सभाबाट आएको थियो ।

झर्रोवादी आन्दोलनको नेतृत्व र अवतरण
बालकृष्ण गुरु तेजिला र नेतृत्वदायी व्यक्तित्व भएकाले झर्रोवादी आन्दोलनको उदयसँगै चूडामणि रेग्मीले पत्रिकाको प्रधान सम्पादनको जिम्मेवारी छाडेर झर्राेवादी आन्दोलनको नेतृत्व हस्तान्तरण गर्नुभएको थियो । कोशराज रेग्मी, चूडामणि रेग्मी, तारानाथ शर्मा, बल्लभमणि दाहाल र बालकृष्ण पोखरेल हुनुहुन्थ्यो झर्रोवादी आन्दोलनमा । यसको मुख्य उद्देश्य भनेको नेपाली भाषा मौलिक भाषा हुनुपर्छ भन्ने थियो ।

बनारसका प्राध्यापकहरूले नेपाली भाषालाई पहाडी हिन्दी भन्थे । नेपाली साहित्यमा लाग्नेहरूमा अङ्ग्रेजी पढेकाहरूले अङ्ग्रेजीकरण गर्थे । संस्कृत पढेकाहरुरूले संस्कृत बढी मिसाउँथे । यी कुरामा बालकृष्ण पोखरेल लगायतका व्यक्तिहरूलाई चित्त बुझेन र, उहाँहरूले झर्रोवादी आन्दोलन शुरु गर्नुभयो ।
‘रुपरेखा’ भन्ने पत्रिकमा झर्रो टर्रो भनेर पनि लेखे । न संस्कृतकरण, न हिन्दीकरण, न अङ्ग्रेजीकरण यो मौलिक हो भन्ने उहाँहरूले प्रमाणित गर्नुभयो । २०६३ सालमा झर्रो आन्दोलनको स्वर्ण महोत्सव तथा ‘नौलौ पाइलो’ को स्वर्ण जयन्ती विशेषाङ्क पनि प्रकाशन गर्नुभयो ।

अब नेपाली भाषाले आफ्नै स्वरूप लियो र आफ्नो आन्दोलन पूरा भएको भन्दै झर्रोवादी आन्दोलनको आवश्यकता छैन भन्दै छाड्नुभएको थियो । झापामा बसेर चुडामणि रेग्मी चाहिँ अझै सक्रिय हुनुहुन्छ । झर्रोवादी आन्दोलनका ५ जनामा अब तारानाथ शर्मा र चुडामणि रेग्मीमात्रै जीवित हुनुहुन्छ ।

प्राध्यापनदेखि मदन पुरस्कारसम्म
बनारसबाट म्याट्रिक्स र कलकत्ता विश्वविद्यालयबाट भाषाशास्त्रमा स्नातकोत्तर गर्नुभएका पोखरेलले २०१९ सालबाट त्रिभुवन विश्वविद्यालयमा प्राध्यापन शुरु गर्नुभएको हो । २०२१ सालमा उहाँले ‘नेपाली भाषा र साहित्य’ पुस्तकको लागि मदन पुरस्कार पाउनुभयो ।

उहाँले २०२७ देखि २०३६ सालसम्म विराटनगरको महेन्द्र मोरङ र पछि स्नातकोत्तर क्याम्पसमा प्राध्यापन गर्नुभएको थियो । मैले २०३२ सालमा त्रिभुवन विश्वविद्यालयमा नेपाली विभागमा प्रवेश पाएँ । हामीलाई उहाँले विषयगत तालिम दिनुहुन्थ्यो । भाषाको वैज्ञानिक व्याख्यामा उहाँको धेरै दख्खल थियो ।
कउहाँ २०३६ सालदेखि २०४१ सालसम्म तत्कालीन नेपाल राजकीय प्रज्ञा प्रतिष्ठानको सदस्य रहनुभएको थियो । विश्वविद्यालयको प्राध्यापनबाट उहाँले २०४६ सालमा अवकाश लिनुभएको थियो । विश्वविद्यालयबाट अवकाश लिए पनि उहाँले भाषा, साहित्य र अनुसन्धानका काम गरिरहनुभयो ।

नेपालका सबै भाषाका प्रेमी, मगर भाषाका ‘आदिकवि’
‘खस जातिको इतिहास’, ‘बृहत् नेपाली शब्दकोश’, ‘राष्ट्रभाषा’, ‘पाँच सय वर्ष’नामक बहुचर्चित अनुसन्धान कृतिहरू उहाँ आफँैले धेरै मन पराउनु हुन्थ्यो । नेपाली, अङ्ग्रेजी, हिन्दी र मगर भाषामा उहाँ पोख्त हुनुहुन्थ्यो । विदेशी नेपाल आएर नेपालका भाषाहरूमा अनुसन्धान गर्ने तर नेपालीहरु आफैँले भने नगर्ने कुरा उहाँलाई चित्त बुझेन । उहाँले आफैँ मगर भाषा सिक्न थाल्नुभयो । सिकेर उहाँले ‘कनुङ लाम’ नामक कविता नै लेखेर प्रकाशन गर्नु भयो । उहाँ मगर भाषाको कविता लेख्ने आदिकवि हो । मैले पिएचडी गरेको आठपहरिया भाषाको अनुसन्धानका क्रममा पनि बालकृष्ण पोखरेलले धेरै सल्लाह र हौसला दिनुभएको थियो ।

नेपालका राई लिम्बूका भाषा र चिनियाँ तथा तिब्बती भाषा एकै परिवारका हुन् भन्ने कुरालाई बालकृष्ण पोखरेलले लामो अध्ययन गरेर गलत प्रमाणित गर्नुभएको छ । यसो गर्न उहाँले ३ वटा तर्क अगाडि सार्नुभएको छ । पहिलो, चिनियाँ र तिब्बती भाषाहरू एकाक्षरी हुन्छन् तर राई र लिम्बू भाषाहरू हुँदैनन् ।
दोस्रो, चिनियाँ र तिब्बती भाषामा प्रकृतिप्रत्यय हुँदैन तर राई र लिम्बू भाषामा हुन्छ । तेस्रो, चिनियाँ र तिब्बती भाषामा इन्क्युसिबनेस र एक्स्सक्लुसिबनेस हुँदैन तर राई र लिम्बू भाषामा हुन्छ ।

व्युत्पत्तिशास्त्रका ज्ञाता, नृतत्वशास्त्री र नेपाली भाषाशास्त्रका शिखर व्यक्ति
उहाँ सबैको शीर्ष व्यक्तित्व हुनुहुन्थ्यो । मसँग निकै नजिकको सम्बन्ध हुन पुग्यो । किनभने मैले पनि भाषाविज्ञानमै पिएचडी गर्ने भएको थिएँ । त्यो बेला मलाई गुरुले एउटा कुरा भन्नुभएको थियो । भाषा र साहित्यको यत्तिको चिन्तन गर्ने मान्छे अरु छैनन् ।

बलकृष्ण गुरु व्युत्पत्तिशास्त्रको ज्ञाता हुनुहुन्थ्यो । मैले उहाँलाई मानव जातिको अध्ययन गर्ने नृतत्वशास्त्रीको रूपमा पनि चिन्ने गरेको छु । खस जातिको इतिहास लेखेर उहाँलाई त्यस्तो भन्न मिल्छ भन्ने लाग्छ । यत्तिका मान्छे अरु छन्जस्तो लाग्दैन ।

नेपाली भाषाशास्त्रमा अरु पनि होलान् तर पुस्तक पढेको आधारमा व्याख्या गर्नेहरू छन् । मौलिक चिन्तन गर्नेहरू कमै छन् । कलकत्ता विश्वविद्यालयमा पढ्दा उहाँले तुलनात्मक भाषा विज्ञानमा एमए गर्नुभएको थियो । डाक्टर सुनितिकुमार चटर्जी जस्ता महान् व्यक्तिसँग सङ्गत गर्न पाउनुभएको थियो । त्यही भएर उहाँमा किताबी ज्ञान मात्रै होइन मौलिक चिन्तन पनि थियो ।

(प्राध्यापक टङ्क न्यौपानेसँग विराट अनुपमले गरेको कुराकानीमा आधारित)

 

 

 

 

प्रतिक्रिया दिनुहोस

गायक प्रमोद खरेलको आवाजमा ‘प्रेमको चिनो’ (भिडियो सहित)

इटहरीः सुगम संगीतमा निकै रुचाइएका गायक प्रमोद खरेलको आवाजमा रहेको ‘प्रेमको चिनो’ को म्यु ...

एनएमबी बैंकको तरहरा शाखाका पाँच कर्मचारीमा कोरोना पुष्टि, बैंकको सेवा बन्द

इटहरीः कर्मचारीमा कोरोना संक्रमण पुष्टि भएपछि सुनसरीको इटहरी उपमहानगरपालिका २०, तरहरास्थित एनएमबी बै ...

सडक विस्तारका लागि गएको डोजरमा तोडफोड, प्रहरीद्वारा कारबाही गर्न आनाकानी

इटहरीः मोरङको पथरीशनिश्चरे नगरपालिका ५ मा सडक विस्तारका लागि नगरपालिकाले परिचालन गरेको डोजरमाथि स्था ...

इष्ट टुरिजम इभेन्ट म्यानेजमेन्ट एण्ड मिडिया प्रालिद्धारा प्रकाशित

प्रदेश पोर्टल डटकम

इटहरी उपमहानगरपालिका, सुनसरी, कोशी, नेपाल

  • कम्पनी दर्ता नं. १९४७९७/०७५/०७६
  • स्थायी लेखा नं. ६०६६४३६५८
  • सूचना विभाग दर्ता नं. ९३०/०७५–०७६
  • प्रेस काउन्सिल दर्ता नं. १७१/०७५–०७६
  • फोन नं.: +९७७ २५ ५८२६९०
  • मोबाइल नं.: +९७७ ९८४२०३७४०२
  • इमेल: [email protected]
  • प्रधान सम्पादक: राजेश विद्रोही
  • प्रबन्धकः देवान किराती
  • प्रबन्ध सम्पादकः प्रेमप्रसाद बास्तोला
  • अंग्रेजी डेस्क प्रमुखः विराट अनुपम
  • फाेटाे पत्रकारः गुरू ढकाल, वुलेट खतिवडा
  • मार्केटिङ प्रमुखः देवराज पुरी
  •   ९८६२३०११३८, ९८१९०३१०६२
  • संवाददाताः कविराज घिमिरे (धनकुटा)
  •   नमिन ढकाल (इलाम)
  •  राजन ठटाल (खोटागं)
  •   बाबुराम वास्ताेला (संखुवासभा)
  • स्वास्थ्य पृष्ठ संयोजकःडा. सुर्यबहादुर पराजुली (एमडी)
  • लोकसेवा पृष्ठ संयोजकः अनिल पोख्रेल (नायब सुब्बा)

Copyright © 2018 / 2021 - pradeshportal.com All rights reserved