बेग बिजेता प्रचण्ड !

  • बैशाख २२, २०७७
  • ८३६ पटक पढिएको
  • विनोद ढकाल
alt

नेपाली राजनीतिमा पुष्पकमल दाहाल प्रचण्डको आलोचना गर्नेहरूले यो आलेखले भन्न खोजेको सन्देश भेट्टाउन सक्नेछन् । बिरोध मात्र गर्नेहरूका आँखामा ‘फूलो’ परेको हुन सक्छ ।
नेपाली व्यवस्था, राजनीति र आन्दोलनका बेगहरू दिशागत हिसाबमा व्याख्या गर्ने भन्दा पनि घटनाक्रमका आधारमा संश्लेषण हुनुपर्छ । नेपालमा पुष्पलाल श्रेष्ठले स्थापना गरेको कम्युनिस्ट आन्दोलन दरबारमा चढाउने र सत्तामा रुमल्लिनेहरू भन्दा फरक हिसाबले उठाएर पहिलो पटक दुई तिहाई नजिक पुराउन सक्ने र त्यसलाई हाँक्ने ‘नेतृत्व’को सबलताहरूमाथि प्रश्न गर्नु कति उपयुक्त होला ?
यहाँ द्वन्द्वकालमा कति मान्छे मारिए, झापातिर कतिका टाउका काटिए, को जंगलमा कति बर्ष हराए को जेलमा कति समय राजकाज मुद्दामा परे भन्ने सन्दर्भको विल्कुल चर्चा हुनेछैन । राजनीतिको आरोह अवरोहका क्रममा भएका यी सहायक घटनाको पृष्ठभूमीले अहिले सत्तामा ‘नेकपा’ उभिएको छ ।
नेकपामा रहेका सबै नेताका कमजोरी छन । तर राम्रा पक्ष पनि छन् । त्यस मध्ये पनि रफ्तार र बेगको गतिचाहिँ एउटाले मात्र बोकेको छ । र, त्यो नाम हो– प्रचण्ड । शान्ति प्रक्रियायता चर्चामा चलेको नाम हो, पुष्पकमल दाहाल ।

Prachanda1
नेकपाको एक तहको विवादको समाधान भर्खर भएको छ । यो विवाद आन्तरिक थियो, चलिरहन्छ । तत्कालका लागि समाधान भए पनि कुनै प्रारूपमा कुनै स्वरुपमा पक्कै पनि उदाउनेछ । त्यो सम्भावित विषयलाई एकछिन थाँती राखी, नेकपा नेतृत्वको चर्चा गर्नु स्वभाविक हुन्छ । नेकपामा प्रधानमन्त्री खड्गप्रसाद ९केपी० शर्मा ओली र प्रचण्डको संयुक्त नेतृत्वको विकल्प यो दुई नामको सहमति र सहकार्य नै थियो, समझदारी नै थियो । यसको विकल्प थिएन, भएन । तर यी दुई मध्ये पनि सुस्ताएको कम्युनिस्ट आन्दोलन र सत्तामा जनमत निकालेर फुत्तै निकाल्ने हिम्मतको नेतृत्व, त्यागको नेतृत्व प्रचण्डले गरेका हुन, यसमा दुईमत छैन ।

पहिलो संविधानसभामा पहिलो पार्टीको पहिलो नेताका रुपमा स्थापित प्रचण्डको त्यो बेगको गतिलाई भत्काउने, खुम्च्याउने र सडाउने कोसिस संविधानसभाको विफलतासँगै भएको थियो । त्यसलाई ठिक ट्रयाकमा उभ्याएर कम्युनिस्ट गठबन्धन हुँदै एकीकृत केन्द्र बनाएर संवैधानिक, संसदीय व्यवस्थामा उभ्याउनका निम्ति प्रचण्डको ‘प्रथम’ बलिदानलाई नजरअन्दाज गर्नु चलिरहेको राजनीतिक बहसमा अन्याय हुनेछ । किनकी, नेकपाको एउटा कित्ताको लाभमा रमाउनेहरू प्रचण्डलाई ‘दोस्रो’ अध्यक्ष भन्दा, लेख्दा र सुन्दा मात्र होइन, व्यवाहार गर्दा पनि आत्मरतीको रथ चढिनै रहन्छन, यो धरातलको यथार्थ हो ।
नेकपामा चारथरी नेता छन । यो दुईथरी पार्टीको समायोजन थियो, चारथरी नेताको महत्वकांक्षाको शिकार बनिरहेको छ । यसको लक्ष्य कम्युनिस्ट केन्द्र बन्दै अगाडि बढाउने थियो, यसलाई विभाजन समेत गर्न सकिन्छ भन्ने मान्यता राख्नेहरू पनि छन, सत्ताका लागि । तैपनि नेतृत्वमा ‘चील गति’ लिने व्यक्तिको विचारले स्थान पाएका कारण सम्भावित दुर्घटनाहरू टरिरहेका छन । यस अर्थमा यो गति लिने नेता ‘प्रचण्ड’ हुन । उनका कमीकमजोरी हुन सक्छन तर नेतृत्व र कम्युनिस्ट पार्टीको स्थापना र व्यवस्था परिवर्तनको नयाँ ढाँचाको आन्दोलनको नेतृत्व प्रचण्डबिना सम्भव भएको थिएन, त्यसको प्रमाण हो– मसी नसुकेको शान्ति सम्झौतामा ‘प्रचण्ड’ नाममा भएको हस्ताक्षर ।
राजनीतिमा निक्कै कठिन गोरेटो र दोबाटो आउनु अस्वभाविक होइन । विश्व कम्युनिस्ट राजनीतिको चरित्र पनि यस्तै थियो । शताब्दिहरूमा कसको भूमिका के रह्यो र कम्युनिस्ट आन्दोलन विश्वमा कसरी सफल वा विफल भयो भन्ने चर्चाका लागि घनश्याम भुसाल जस्ता विद्वानका पुस्तकमा रुमल्उिँला । अहिले, नेकपाको यो गति र बेगको नेतृत्व, देशमा भएको शान्ति सम्झौताको मर्मको नेतृत्वको चर्चा गर्दा त्यसका ‘ड्राइभर’ प्रचण्डभन्दा अर्को भेटिने तथ्य र आधार छैनन । त्यसैले त भनिन्छ– एउटा चीललाई बेगले पनि सम्मान गर्छ, बेग बिजेता मान्छ उसको क्षमता र रफ्तार देखेर ।
पक्कै पनि ३० बर्षको नेपालको राजनीतिक परिदृश्यमा नेकपाको पुनस्र्थापनाका लागि प्रचण्डको त्यो गतिलाई मापन गर्दा अनिवार्य छैन तर मान्नुपर्नेचाहिँ ‘उनी बेग बिजेता चील हुन ।’

Prachanda-2 2
राजनीति, पुस्तकभित्रको सिद्धान्तको व्याख्यामा हुँदैन । समाजका स–साना इकाईमा रहेका अनेक सर्वसाधारणको मस्तिष्कमा चेतना, अधिकार, संघर्षको मैदानमा उत्रिने आत्मबल दिने व्यक्तिसँग हुन्छ । जन–जनलाई मर्न या मार्न ९अधिकारका निम्ति० तयार पार्ने वैचारिक लडाईको नेतृत्व, त्यसको उठान र सरल अवतरणको पनि नेतृत् वगर्न सक्ने प्रचण्डको अदभूत कला र क्षमतालाई ‘नेकपा’ वर्गले नजरअन्दाज गर्नु हुँदैन । बरु, उनीसँग इतिहासमा कम्युनिस्ट आन्दोलन, रणनीति र त्यसको नेतृत्वको शिक्षा लिनुपर्छ । जसले सत्तामा पुग्नुमात्र उपलव्धी हेरेनन, सत्तामा पुराउन सक्ने अदभूत क्षमता प्रदर्शन गरे । नेता सत्ताको नेतृत्वको लोभमा कति लालयित छ भन्ने चीजलाई व्यवाहारत देखाईदिए कम्युनिस्ट विचारकै लाइनमा हिँडेका वा विपरित सिद्धान्तको नेतृत्व गरेका भए पनि । यसको उदाहरण अहम् मौकामा उनले प्रधानमन्त्रीका लागि बाटो खोलेका र बनाएका– माधवकुमार नेपाल, झलनाथ खनाल, केपी शर्मा ओली, शेरबहादुर देउवाका सरकार हुन् । यी ति प्रमाण पनि हुन, जसलाई हाम्रै पुस्ताले राम्रोसँग विश्लेषण गर्ने मौका पायो ।
पत्रकार बिजयकुमार पाण्डेले केही बर्ष अघि प्रचण्डसँग लिएको अन्तरवार्ताका क्रममा एउटा प्रश्न यस्तो आशयमा गरेका थिए– तपाईमा पुष्पकमल दाहाल र प्रचण्डका दुई भूमिका छन । यो नामको बिम्ब के हो ?
प्रचण्डको जवाफ थियो– मभित्र दुवैथरी छ । क्रान्ति उठान, राजनीतिक परिवर्तन र आन्दोलनका निम्ति प्रचण्ड र देशमा शान्ति प्रक्रिया, राजनीतिक स्थिरता र उन्नत नेपालका निम्ति पुष्पकमल दाहाल यी दुवै गुण भए जस्तो लाग्छ ।
प्रचण्ड, राजनीतिक आकाशका त्यस्ता बेग बिजेता हुन जसले दरबार छिरिसकेको कम्युनिस्ट आन्दोलनलाई फरक हिसाबले डोहोराउनका लागि दरबार नै भत्काइदिए, घर–घरमा कम्युनिस्ट बनाइदिए । उदाहरणका लागि स–साना सामाजिक इकाईदेखि संघीय सरकारसम्मलाई मत दिने जनताको विश्वास पर्याप्त छ । त्यसैको परिणामको आधार हो, नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी । अनि, त्यसले ल्याएको नजिकको दुई तिहाई । यो आधारलाई, यो धरातललाई बिर्सेर कोही मोही माग्ने तर ढुंग्रो लुकाउने काम गरिरहन्छन भने प्रचण्डको गति कसरी अघि बढ्छ भन्ने आँकलन मुस्किल हुन सक्छ । उनको राजनीतिक उडानको तीन दशकमा देखिएका उतारचढावको पृष्ठभूमी विश्लेषणका निम्ति सन्दर्भ सामग्री हुन सक्छ ।
नेपाली कम्युनिस्ट आन्दोलनमा अरु नेताको पनि योगदान छन । ति योगदानका कथा र चर्चा अस्वभाविक होइनन । स्थिर कम्युनिस्ट सदस्य कायम राख्नका लागि उनीहरूले देखाएका भूमिका चर्चाशुन्य हुँदैन । तर नेतृत्व भन्ने चिज चलायमान र गतिशील हुनुपर्छ भन्ने उदाहरणीय बन्न सक्नुपर्छ । समकालिन राजनीतिक व्यवस्था, त्यसलाई पर्न सक्ने असर र भावी दिनको कार्ययोजनामा सफलता प्राप्त गर्नका निम्ति भिजन आवश्यक हुन्छ । जो–जसलाई आफ्ना कुर्सीका अनेक खुट्टाको कमजोरी र सबलताको ज्ञान मात्र हुन्छ त्यो नेता हुनै सक्तैन । राजनीतिको अन्तिम सत्य सत्ता हुन सक्छ तर सत्ताको अन्तिम सत्य के हो त ? जनाधार बलियो राख्ने गति होइन र ?
यसर्थ, यो लेखकको नीजि विचार भएकाले भन्नैपर्छ– नेपालको कम्युनिस्ट आन्दोलनको समग्र नेतृत्व प्रचण्डलाई दिनु उचित हुन्छ । उनी सहर छिर्दा पहिलो बने, हन्डर खाए । लगभग उनको विचारलाई विभाजित बनाउनका लागि अनेक चोइटा भोगेका थिए । तर जोड्दै गए त्यसले आकार लियो । त्यो आकारले अहिले एउटा आँधी ल्याउन सक्ने जनमत पायो, एउटा केन्द्र निर्माणमा योगदान दिए । उनीबाट कम्युनिस्ट कार्यकर्ताले कक्षा लिएको राम्रो हुन्छ । यस अर्थमा उनकै भाषामा भन्न सकिन्छ– उनको नेतृत्वमा हिँडेको पार्टी चील नै हुन्छ । दैनिकनेपालबाट

प्रतिक्रिया दिनुहोस

गायक प्रमोद खरेलको आवाजमा ‘प्रेमको चिनो’ (भिडियो सहित)

इटहरीः सुगम संगीतमा निकै रुचाइएका गायक प्रमोद खरेलको आवाजमा रहेको ‘प्रेमको चिनो’ को म्यु ...

एनएमबी बैंकको तरहरा शाखाका पाँच कर्मचारीमा कोरोना पुष्टि, बैंकको सेवा बन्द

इटहरीः कर्मचारीमा कोरोना संक्रमण पुष्टि भएपछि सुनसरीको इटहरी उपमहानगरपालिका २०, तरहरास्थित एनएमबी बै ...

सडक विस्तारका लागि गएको डोजरमा तोडफोड, प्रहरीद्वारा कारबाही गर्न आनाकानी

इटहरीः मोरङको पथरीशनिश्चरे नगरपालिका ५ मा सडक विस्तारका लागि नगरपालिकाले परिचालन गरेको डोजरमाथि स्था ...

इष्ट टुरिजम इभेन्ट म्यानेजमेन्ट एण्ड मिडिया प्रालिद्धारा प्रकाशित

प्रदेश पोर्टल डटकम

इटहरी उपमहानगरपालिका, सुनसरी, कोशी, नेपाल

  • कम्पनी दर्ता नं. १९४७९७/०७५/०७६
  • स्थायी लेखा नं. ६०६६४३६५८
  • सूचना विभाग दर्ता नं. ९३०/०७५–०७६
  • प्रेस काउन्सिल दर्ता नं. १७१/०७५–०७६
  • फोन नं.: +९७७ २५ ५८२६९०
  • मोबाइल नं.: +९७७ ९८४२०३७४०२
  • इमेल: [email protected]
  • प्रधान सम्पादक: राजेश विद्रोही
  • प्रबन्धकः देवान किराती
  • प्रबन्ध सम्पादकः प्रेमप्रसाद बास्तोला
  • अंग्रेजी डेस्क प्रमुखः विराट अनुपम
  • फाेटाे पत्रकारः गुरू ढकाल, वुलेट खतिवडा
  • मार्केटिङ प्रमुखः देवराज पुरी
  •   ९८६२३०११३८, ९८१९०३१०६२
  • संवाददाताः कविराज घिमिरे (धनकुटा)
  •   नमिन ढकाल (इलाम)
  •  राजन ठटाल (खोटागं)
  •   बाबुराम वास्ताेला (संखुवासभा)
  • स्वास्थ्य पृष्ठ संयोजकःडा. सुर्यबहादुर पराजुली (एमडी)
  • लोकसेवा पृष्ठ संयोजकः अनिल पोख्रेल (नायब सुब्बा)

Copyright © 2018 / 2021 - pradeshportal.com All rights reserved