दलित मुक्ति आन्दोलनको अवस्था

  • जेठ १८, २०७७
  • १०९९ पटक पढिएको
  • सेमन्त उपाध्याय
alt

नेपालका दलितहरुलाइ आन्दोलनमा ल्याउनु चानचुने कुरा थिएन । चेतना हुँदा हुँदै पनि विभिन्न बाधा अड्चनलाइ प।र गर्दै दलित मुक्ति आन्दोलन २००३ देखि भएको पाइन्छ । त्यस ताकाको मुख्य नारा छुवाछुतको अन्त्य गर्नुपर्ने माग नै प्राथामिकतामा थियो । २०२९ सालदेखि दलितहरुलाइ आरक्षणको माग गरिएपनि ब्यावहारिक र सैद्धान्तिक रुपमा त्यसले स्थान पाएन । २०४३ पछिका आन्दोलनहरुले मात्र दलित मुक्तिका आन्दोलनलाइ राजनितिक ब्यवस्थासँग जोडेको पाइन्छ । २०४६ पश्चात दलितहरुका लेखहरु प्रकाशन हुन थालेको र एकदम कम मात्रामा दलितका मुद्धाले स्थान पाउन थालेका थिए । २०५० सालपछि सामाजिक, राजनैतिक हुँदै वल्ल आर्थिक मुक्तिको कुरालाइ जोडेको पाइन्छ ।
२०५५ पछि सम्म आइपुग्दा वल्ल दलित मुक्ति आन्दोलनले सामाजिक, सांस्कृतिक, आर्थिक र राजनैतिक गरि सवै किसिमका क्षेत्रका समस्याहरुको पहिचान गरेको र त्यसलाइ स्पष्ट रुपमा आगामि कार्यदिशा बनाएर अगाडि वढ्ने जग वनाएको पाइन्छ ।
सुरुवातमा छुवाछुत भेदभावको अन्त्यवाट सुरु भएको दलित मुक्ति आन्दोलन आज सम्म आइपुग्दा सामाजिक, सांस्कृतिक, आर्थिक, राजनैतिक र आरक्षणको व्यवस्थासम्म आइपुग्दा थुप्रै दलित गैर दलित हरुको महत्वपुर्ण आन्दोलनले सिर्जना गरेका उपलव्धिहरुलाइ रक्षा गर्दै अहिलेको परिस्थितिसम्म आइपुगेको इतिहास छ । २०७५ पछिको अनुमान अनुसार दलितहरुको जनसंख्या नेपालमा मात्र साठि लाख भन्दा बढि रहेको अनुमान गरिएको छ । यति धेरै जनसंख्या समुदाय आज पनि अशिक्षा, गरिविको रेखामुनि र वालवालिका कथित माथिल्लो जात भन्नेहरुवाट वलात्कार जस्तो अमानविय खेलको सिकार भएर मारिनु परिरहेको छ ।

छुवाछुत करिव २५०० वर्ष पहिलेदेखि रहँदै आएको आलेखहरु पढ्न पाइन्छ । यो हेर्दा लगभग १०० पुस्ता दलितहरु हेपिएर वस्नु परेको कुरा जगजाहेर छ । १०० पुस्ता अपमान सहेर वसेका मानिसहरुले के के भोग्नु र सहनु परेन होला कल्पना गर्नुहोस त । दलित समस्या र दलित र दल्ने समुदायविचको समस्याको प्रकृति र चरित्र हो । यो काम गराउने र काम गर्ने विचको राजनिति हो । पहुँच भएका र नभएको आर्थिक समस्या पनि हो । कोहि जन्मदै दलित र नदलित नहुने कुरा सवैले स्विकारि रहँदा वंशाणुगत रगत र पुस्ताले निर्धारण गेको दलितहरुलाइ तपाँइ कसरि अहिलेसम्म स्विकारि रहनु भएको छ । चार जात छत्तिस वर्णको व्यवस्था गर्ने सत्रौँ सताव्दिका गोरखाका राजा राम शाह पहिलो जातका आधारमा र कामका आधारमा जातिय नाम दिने र हाल हुने गरेका जातिय आन्दोलनहरुले समेत दलित समुदायका समस्यालाइ आफ्नो प्रत्यक्ष सरोकारको विषयको रुपमा लिएको पाइदैन । उनीहरुको तर्क सुनिन्छ यो हिन्दु समुदायको सामान्य समस्याको रुपमा मात्र व्याख्या र विष्लेषण गरिन्छ । गरिव ब्राम्हाण, क्षेत्री,जनजाति, महिला, मधेशिहरुको मुक्ति र अनिवार्य दलित मुक्ति आन्दोलनसँग गाँसिएको छ । कुनै एक समुदायलाइ पछाडि छोडेर समृद्ध नेपालको परिकल्पना अधुरो रहन्छ । दलितको समस्या दलितमात्रको आन्दोलनले पुरा हुदैन । दलितको समस्या दलितको मात्र होइन ।
अहिले उठेको ठुलो प्रश्न भनेको दलितलाइ अरु समुदाय समान वनाउन जुन आरक्षण कोटाको व्यवस्था गरेको छ यसले दलित मुक्ति आन्दोलनलाइ कति सफल या व्यापकता वनायो भन्ने हो । कुनै एकजना दलित आरक्षण कोटाको सम्वन्धित ठाँउमा पुगेपछि सम्प्र्ण दलितहरुको उद्धार भयो त रु सम्पुर्ण दलितहरुलाइ एकमुस्ट एकैचोटि सेवा सुविधा दिन त राज्यले सक्दैन । जसजसले त्यो सौभाग्य पाउनुभयो उहाँहरुले दलित मुक्ति आन्दोलनलाइ केहि योगदान गर्नुभयो कि आफ्नो परिवार, आफन्तको मात्र वरिपरि घुमिरहनुभयो भन्ने प्रश्न यो छ ।
दलित एउटा जातसँग मात्र जोडेर जुन परिभाषा गरिराखिएकमो छ त्यसले दलित शव्दको व्याख्या अपुरो र अधुरो रहन्छ । यहाँ कुरो दल्ने र दलिने सम्पुर्ण जात, धर्म, संस्कृतिको मानिस र समुदाय भन्ने बुझ्ने हो । र सवै दलितहरु दल्नेहरुको विरुद्धमा एक भएर शशक्त आन्दोलन नछेडे यो दलित मुक्ति आन्दोलन कहिले सफल हुने छैन । यहाँ दलित गैर दलित अर्थात दल्ने र पेलिने विचको आर्थिक, सामाजिक, राजनैतिक, सांस्कृतिक आन्दोलनको शंखघोष गरेर अगाडि नबढे कुनै एक दलित कोटामा एकजना दलित पठाएर सम्पुर्ण दलितहरुको मुक्ति खोज्नु दिवा सपना वरावर पनि हुने छैन । यो वाठा दलितहरुको चालवाजि मात्र हो । आफ्नो दुनो सोझ्याउने र वास्तविक दलितहरुलाइ न यी सव थाहा हुन्छ न त थाहा नै दिन चाहन्छन् । दलितहरुको नाममा राजनिति गरेर आफ्नो दुनो सोझो पार्न वाहेक अरु केहि छैन । वास्तविकता तितो हुन्छ वाहुनलाइ यो सव भन्ने अधिकार छोइन भन्लान ठुला दलितहरुले तर वास्तविकता यहि हो ।
हाम्रो देशका दलितहरु कोहि वैज्ञानिक हुन् कोहि इन्जिनियर हुन त कोहि कालिगढ । यो मानेमा कि हामिले लगाउने जुत्ता, लगाउने लुगा, हातहतियार सोच्नुहोस त हामिलाइ उहाँहरुलाइ सम्मान व्यक्त गर्न किन हिचकिचावट हुन्छ । अहिले विद्यमान थरहरु प्रायजसो सवै वसोवास गरेको स्थान ९ठाँउ० वाट राखिएको हो । यहि आधारमा यानिकि थरहरुको आधारमा छुवाछुत र भेदभाव कति जायज छ यो सोचौँ । यति हुँदा हुँदै पनि दलितहरु कसरि पछि परे यसको अध्ययन गर्न जरुरी छ । हाम्रो समाजमा उत्पादनको मुल साधन भूमि नै हो । ग्रामिण क्षेत्रमा नागरिकको सामाजिक, सांस्कृतिक हैसियत भूमिले गर्ने कुरा घाम जत्तिकै छर्लङग छ । दलितहरुमाथि थोपरिएको वालिघरे, हलिया, डोलि जस्ता प्रथा उनीहरु गरिव हुनुको कारण सामन्ति भूमि व्यवस्था नै हो । भूमिको अभाव र वाठाटाठाहरुले आफ्नो नियन्त्रणमा भूमि राखेर त्यहि भूमिमा श्रम गर्न लगाउने र वाह्र महिना श्रम गर्दा तीन महिना पुग्ने खाद्यान्न जन्य चिज दिएपछि दलिनुपर्ने बाध्य भएकाले जसले दले उ धनिमानि भए । जो दलिए आजपनि त्यहि केहि कारणले उनीहरु दलित नै हुनुपरकेो छ । दलितहरुको आर्थिक सम्वन्धले गर्दा यो समस्या आएको स्पष्ट छ ।

                                                    

प्रतिक्रिया दिनुहोस

गायक प्रमोद खरेलको आवाजमा ‘प्रेमको चिनो’ (भिडियो सहित)

इटहरीः सुगम संगीतमा निकै रुचाइएका गायक प्रमोद खरेलको आवाजमा रहेको ‘प्रेमको चिनो’ को म्यु ...

एनएमबी बैंकको तरहरा शाखाका पाँच कर्मचारीमा कोरोना पुष्टि, बैंकको सेवा बन्द

इटहरीः कर्मचारीमा कोरोना संक्रमण पुष्टि भएपछि सुनसरीको इटहरी उपमहानगरपालिका २०, तरहरास्थित एनएमबी बै ...

सडक विस्तारका लागि गएको डोजरमा तोडफोड, प्रहरीद्वारा कारबाही गर्न आनाकानी

इटहरीः मोरङको पथरीशनिश्चरे नगरपालिका ५ मा सडक विस्तारका लागि नगरपालिकाले परिचालन गरेको डोजरमाथि स्था ...

इष्ट टुरिजम इभेन्ट म्यानेजमेन्ट एण्ड मिडिया प्रालिद्धारा प्रकाशित

प्रदेश पोर्टल डटकम

इटहरी उपमहानगरपालिका, सुनसरी, कोशी, नेपाल

  • कम्पनी दर्ता नं. १९४७९७/०७५/०७६
  • स्थायी लेखा नं. ६०६६४३६५८
  • सूचना विभाग दर्ता नं. ९३०/०७५–०७६
  • प्रेस काउन्सिल दर्ता नं. १७१/०७५–०७६
  • फोन नं.: +९७७ २५ ५८२६९०
  • मोबाइल नं.: +९७७ ९८४२०३७४०२
  • इमेल: [email protected]
  • प्रधान सम्पादक: राजेश विद्रोही
  • प्रबन्धकः देवान किराती
  • प्रबन्ध सम्पादकः प्रेमप्रसाद बास्तोला
  • अंग्रेजी डेस्क प्रमुखः विराट अनुपम
  • फाेटाे पत्रकारः गुरू ढकाल, वुलेट खतिवडा
  • मार्केटिङ प्रमुखः देवराज पुरी
  •   ९८६२३०११३८, ९८१९०३१०६२
  • संवाददाताः कविराज घिमिरे (धनकुटा)
  •   नमिन ढकाल (इलाम)
  •  राजन ठटाल (खोटागं)
  •   बाबुराम वास्ताेला (संखुवासभा)
  • स्वास्थ्य पृष्ठ संयोजकःडा. सुर्यबहादुर पराजुली (एमडी)
  • लोकसेवा पृष्ठ संयोजकः अनिल पोख्रेल (नायब सुब्बा)

Copyright © 2018 / 2021 - pradeshportal.com All rights reserved