रेनु उप्रेती (सत्य ज्योति)
आज मन असाध्यै भारी छ। आँखा आफैँ रसाइरहेका छन्। शब्दहरू सम्हाल्न गाह्रो भइरहेको छ, तर भित्रको पीडालाई लेखेर व्यक्त नगरेसम्म शान्ति मिल्ने जस्तो लाग्दैन।
झापाको बुद्धशान्ति गाउँपालिकामा भएको एउटा घटनाले मनलाई गहिरोसँग हल्लाएको छ। जंगलबाट बाटो बिराएर मानव बस्तीमा आइपुगेको एउटा निर्दोष चितुवा—न उसले कसैको केही बिगारेको थियो, न त उसले त्यो ठाउँ रोजेको थियो। ऊ त केवल आफ्नो प्राकृतिक बासस्थानबाट विचलित भएर हराएको थियो।
तर हामी—आफूलाई चेतनशील र सभ्य भनिने मानिसहरू—एकजुट भयौँ, उसलाई चारैतिरबाट घे¥यौँ, दिनभरि त्रास र भयमा राख्यौँ, र अन्ततः बेलुका उसको जीवन नै अन्त्य गर्यौँ।
एकछिन सोचौँ त—त्यो चितुवाले कस्तो अनुभव गरिरहेको थियो होला?
चारैतिर मानिसहरूको भीड, चिच्याहट, डर र अज्ञात त्रास। भाग्ने बाटो बन्द।
उसको पनि त मुटु धड्किरहेको थियो होला।
उसले पनि त बाँच्न चाहेको थियो होला।
हामीले उसलाई “खतरा” का रूपमा हेर्यौँ।
तर उसले हामीलाई के देख्यो होला?
सायद—निर्दोष जीवनमाथि निर्दयतापूर्वक आक्रमण गर्ने क्रूर शक्ति।
साँचो कुरा के हो भने, यो घटना केवल एउटा चितुवाको मृत्यु होइन। यो हाम्रो व्यवहारको प्रतिबिम्ब हो।
हामीले जंगल अतिक्रमण गर्यौँ,
उसको बासस्थान नष्ट गर्यौँ,
उसको प्राकृतिक बाटो बन्द गर्यौँ।
अनि जब ऊ हाम्रो बीचमा आइपुग्यो, हामीले उसैलाई दोषी ठहर्यौँ।
आज हामीले फेरि एकपटक देखायौँ—हामी कति निर्दयी बन्न सक्छौँ भनेर।
आज करुणा हार्यो,
मानवता हार्यो,
र हामीभित्रको संवेदनशीलता अझै अलि मर्दै गयो।
यदि हामीसँग साँच्चिकै चेतना छ भने,
किन हामीले उसलाई जोगाउन सकेनौँ?
किन हामीले धैर्यता र करुणा देखाउन सकेनौँ?
यो केवल एउटा घटनाको पीडा होइन,
यो हाम्रो समाजभित्र हराउँदै गएको मानवताको शोक हो।
अब पनि सोच्ने समय छ।
यदि आज हामी एउटा निर्दोष प्राणीलाई बचाउन सकेनौँ भने,
भोलि हामी आफूलाई “मानव” भन्न कत्तिको योग्य हुनेछौँ?
हामीले प्रकृतिलाई माया गर्न सिक्नुपर्छ।
प्राणीहरूसँग सहअस्तित्वको भावना विकास गर्नुपर्छ।
मानवता केवल शब्दमा होइन, व्यवहारमा देखिनुपर्छ।
नत्र, एक दिन इतिहासले हामीलाई सभ्य होइन—
क्रूरताको प्रतीकका रूपमा सम्झनेछ।
आउनुस्, प्रकृतिलाई माया गरौँ,
प्राणीहरूको रक्षा गरौँ,
र सबैभन्दा महत्वपूर्ण—आफ्नो मानवतालाई जोगाऔँ।
